MENU GŁÓWNE

Strona główna

Aktualności

Kontakt

Mapa okolicy

 INFORMACJE

Historia

Geografia

Środowisko

Kartografia archiwalna

  GALERIA FOTOGRAFII

Ciekawe miejsca

Osoby

Dokumenty

Filmy

Cmentarz

Dawni mieszkańcy

  MEDIA O NAS

Artykuły prasowe

 

 

HISTORIA


Kopysno [1] musiało istnieć już w XIV * wieku, gdyż jak wynika z dokumentu z 12 marca 1408 r. [pisany po rusku], kiedy król Władysław Jagiełło nadał Józefowi Bieduniowi, swemu rycerzowi za jego wierną służbę miejscowość Kopysno, były już tam obiekty, które nie mogły powstać w krótkim okresie. W akcie czytamy o nadaniu "horodyszcza Kopystno, cerkwi pw. Pokrowy Matki Bożej, dworzyszcza pustego zwanego Bodnarskie pod horodyszczem, lasu Struczyna, łąk Mochowisko Małe i Duże, żeby służyły dworzyszczu." ("Акты Южной и Западной Руси". Т.1, С.-Петербург,1863,  С.6 - sedmitza.ru, plik pdf, s.6; "Kopiariusz przywilejów, dekretów i różnych akt odnoszących się do dóbr rodziny Kmitów z lat 1397-1601" - www.dbc.wroc.pl [1a], [1b].) W zamian za to Józef Biedun i jego potomkowie m.in. mieli być gotowi oddać na służbę w wojsku dwóch łuczników. Prawdopodobnie, kierując się nazwą wsi, przyjął on później nazwisko Kopystyński, z którym utożsamiali się wszyscy jego potomkowie. Jak twierdzi Pamwo Berynda, Biedun był człowiekiem silnym i wojowniczym (zob. irbis-nbuv.gov.ua - plik pdf, s.68; litopys.org.ua).

Z aktu nadania wsi dowiadujemy się, że były w niej stawy, a mieszkańcy trudnili się pszczelarstwem - w leśnych dąbrowach funkcjonowały pasieki **.

Fragment dokumentu nadania wsi ("Kopiariusz przywilejów, dekretów i różnych akt odnoszących się do dóbr rodziny Kmitów z lat 1397-1601" - www.dbc.wroc.pl [1b] ).

Kopysno pierwotnie było lokowane na prawie ruskim (wg Akta ... co najmniej do 1473 r.). W późniejszym okresie miejscowość podlegała prawu wołoskiemu. 

13 marca 1415 r. starosta ruski Iwan Śremski w obecności świadków dokonał rozgraniczenia gruntów królewskich miejscowości Brylińce od Kopysna, będącego we władaniu rodziny Kopystyńskich (Zachary, Lewkow, Malew). Potwierdza to tekst pisany w języku staroruskim:

Źródło: Олег Купчинський - "Забуті та невідомі староукраїнські грамоти XIV — першої половини XV ст." - zob. chtyvo.org.ua; www.dbc.wroc.pl (strony 191-192).

Przez kilka wieków wieś stanowiła gniazdo rodu Kopystyńskich [2] ***, którego najwybitniejszym przedstawicielem był Michał Kopystyński (zm. 1609 r. - Stanisław Kryciński “Słownik Krajoznawczo-Historyczny”, Warszawa 1992; zob. genealogia.okiem.pl, vysochanskiy-sas.com, irbis-nbuv.gov.ua - plik pdf, ss. 67-81), ostatni prawosławny biskup (władyka) przemyski, zagorzały przeciwnik unii brzeskiej. Zachował się dokument króla Zygmunta III Wazy z 20 maja 1591 r., polecający Michała Kopystyńskiego na biskupa przemyskiego - skany.przemysl.ap.gov.pl.

W roku 1573 Łazarz i Iwan Kopystyńscy podzielili pomiędzy siebie dobra Kopysna. W 1599 r. jak podają źródła, Jacko Iwanowicz Kopystyński sprzedał swą część Kopysna Janowi Tomaszowi (nazwisko nieczytelne), referendarzowi koronnemu.

W 1600 roku Michał Kopystyński wraz z Tomaszem i synem Teodorem sprzedali swe części w Kopysnie Drohojowskiemu. W 1606 r. kolejna część Kopysna należała już do Łukasza i Klemensa Krzeczkowskich. Pod koniec lat 20-tych XVII w. cała wieś stała się własnością kasztelana sanockiego - Andrzeja Boguskiego [3]. W 1651 r. po jego śmierci przeszła w ręce żony Marianny, a następnie jej córki o tym samym imieniu.  

W tomie z czasów panowania Władysława IV, obejmującym przywileje i wpisy kancelarii większej koronnej w latach 1639, 1640 i 1641, relacji Piotra Gembickiego, biskupa przemyskiego, dziekana krakowskiego, generalnego prepozyta miechowskiego i płockiego, kanclerza wielkiego koronnego znajdujemy dokument, w którym Piotr Turski i jego żona Aleksandra z Kopystna otrzymali dożywotnie prawo do dochodów z połowy sumy z wójtostwa we wsi Nahujowice (Nahojowice) w starostwie drohobyckim. Dokument po łacinie, spisany w Warszawie w dniu 16 stycznia 1641r. i podpisany przez króla Władysława IV oraz Andrzeja Bujalskiego, sekretarza królewskiego (Sumariusz Metryki Koronnej Księga Wpisów MK186 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 335/3492 k. 268-269).  

W I połowie XVII w. 460 morgów (266,8 ha) było we władaniu chłopów.

W roku 1696 Hieronim Augustyn Lubomirski nabył miejscowość Rybotycze i stworzył wraz z Kopysnem tzw. klucz rybotycki obejmujący w różnych okresach 4 folwarki i 7 wsi (Posada, Borysławka, Kopysno, Jamna, Trójca, Łomna, Krajna). 

Według publikacji "Stosunki społeczno-gospodarcze w dobrach małopolskich księcia Jerzego Ignacego Lubomirskiego w pierwszej połowie XVIII wieku" (zob. sanockabibliotekacyfrowa.pl) pogłowie bydła w Kopysnie przedstawiało się następująco:

- 1703 r. - 30 krów, 14 jałowic, 1 buhaj, 13 ciołków i jałówek, 6 cieląt, 19 wołów i wolców (razem 83 szt.);

- 1706 r. - 34 krowy, 33 jałowice, 1 buhaj, 6 ciołków i jałówek, 13 cieląt, 40 wołów i wolców (razem 127 szt.);

- 1707 r. - 18 krów, 27 jałowic, 1 buhaj, 1 ciołek lub jałowica, 2 cielęta, 40 wołów i wolców (razem 89 szt.);

W 1706 r. Kopysno, jak i sąsiednie wsie nawiedziła epidemia tyfusu przywleczona, jak wynika z zachowanych źródeł, przez wojsko.

3 Maja 1789 r. Jakub z Kopysna Kopysteński ufundował dwie grupy ławek do kościoła św. Bartłomieja w Drohobyczu (sbc.org.pl). Na tę pamiątkę w kościele  przy drzwiach zakrystii zawisła tabliczka z inskrypcją spisaną po łacinie (prawd. nadal znajduje się w świątyni).

Po śmierci Hieronima Augustyna Lubomirskiego, w wyniku podziału spadku (23.06.1722 r.) klucz rybotycki (bez Trójcy, Łomnej i Krajnej) wraz z Kopysnem otrzymał jego syn Jan Kazimierz (1691-1736 r.). Według inwentarza z 1726 r. w Kopysnie było 8 kmieci, 17 zagrodników (w tym: leśny i karbownik, zwolnieni z pańszczyzny) i 8 komorników. Na folwarku hodowano bydło, trzodę chlewną, kury, kaczki, gęsi i indyki. Uprawiano zboża (pszenica, żyto, jęczmień i owies), groch, konopie i len (zob. "Akta klucza rybotyckiego" - zespół 56/209/0 - Archiwum Państwowe w Przemyślu)[14] .
Po śmierci Jana klucz rybotycki przejęła jego córka Maria Karolina z Lubomirskich Radziwiłłowa (ur. 1730 w Głogowie, zm. 10 stycznia 1795 w Tarnowie - wikipedia.org ).
W drodze umowy z dnia 25.11.1794 r. sprzedała swoje dobra Pawłowi i Janowi Tyszkowskim za kwotę 300 000 florenów polskich, w tym także przekazała im patronat obu obrządków religijnych.
Po śmierci Jana (1763-1811 r.) część należących do niego dóbr przeszła w ręce sióstr: Józefy z Tyszkowskich Wisłockiej i Zuzanny z Tyszkowskich Truskolaskiej oraz braci: Pawła i Wincentego Tyszkowskich.

W wyniku cesji dóbr Zuzanny z Tyszkowskich Truskolaskiej, dokonanej w 1815 r., jej część klucza rybotyckiego przeszła we władanie syna Antoniego Truskolaskiego, Ludwiki z Nowosieleckich Wisłockiej (po niej Leona Nowosieleckiego) oraz Pawła i Wincentego Tyszkowskich, z tym że Paweł zrezygnował ze swej części i podarował ją bratu Wincentemu.

Na mocy dekretu dziedzictwa wydanego przez Sąd Szlachecki w Tarnowie z dnia 17.11.1830 r. współwłaścicielami części klucza rybotyckiego po zmarłej Zofii Olszewskiej (córka Józefy z Tyszkowskich Wisłockiej oraz matka Euzebiusza) zostali Euzebiusz i Petronela Olszewscy.

Zgodnie z dekretem dziedzictwa wydanym przez Sąd Szlachecki w Tarnowie z dnia 18.01.1831 r., współwłaścicielem klucza rybotyckiego został Antoni Truskolaski.
Na mocy umowy z dnia 1.06.1831 r. zawartej pomiędzy Wincentym Tyszkowskim a Antonim Truskolaskim, dobra należące do Euzebiusza i Petroneli Olszowskich przeszły we władanie Antoniego. Następnie Antoni na mocy dekretu dziedzictwa z dnia 7.06.1835 r. przejął dobra po Wiktorii z Wisłockich Truskolaskiej.

W 1834 r. dzierżawcą dóbr Kopysna był Józef Chodylski z Wojtkowej, szwagier Józefa Nowosieleckiego (zob. wikipedia.org). 12.04.1934 r. w Kopysnie, w wieku 23 lat po porodzie (połóg) zmarła jego żona Honorata  z Nowosieleckich. 9.11.1934 r. z powodu gorączki i kolki zmarła także służąca Chodylskich - Katarzyna Wójcicka z Koniuszy.

Gazeta Lwowska (Nr 116 z dnia 3 października 1843 r.) zamieściła ogłoszenie o publicznej licytacji dóbr Kopysna będących we władaniu Wincentego Tyszkowskiego w celu zaspokojenia przysądzonej przez c.k. Sąd Szlachecki Lwowski należności pieniężnej niejakiej Julii Piszklewicz z domu Kucińska (członkini Towarzystwa Dam Dobroczynnych we Lwowie; dane z 1841 r. - books.google.pl, str. 2 poz. 87.) Zobowiązanie na rzecz pokrzywdzonej sąd ustalił na kwotę 3000 guldenów holenderskich wraz z odsetkami. Licytacja miała objąć 14/16 część Kopysna będącego własnością Wincentego Tyszkowskiego. Z obwieszczenia sądu o licytacji wynika, iż 1/16 część Kopysna będąca we władaniu nieżyjącego Eustachego Wisłockiego, przypadała w spadku jego synowi Wojciechowi. Z w/w ogłoszenia wynika, iż wierzycielem Tyszkowskiego byli Józef i Barbara Kriegseinsenowie z miejscowości Lacko niedaleko Dobromila (Józef był zatrudniony w kopalni soli w Salinie jako zawiadowca c.k. magazynu żupnego, a także jako mistrz). Nieznane są jednak zobowiązania Wincentego Tyszkowskiego w stosunku do tych osób.
Całość dóbr Kopysna wyceniono sądownie na 11 563 złotych reńskich i 51 krajcarów, natomiast część 14/16 Kopysna wyniosła 10 118 złotych reńskich i 16 krajcarów. Losy całej sprawy nie są znane.

W kolejnych latach (1844-45) część dóbr będących we władaniu różnych osób i wchodzących w skład klucza rybotyckiego, odkupił Wincenty Tyszkowski (1783-4.04.1846 r.), który stał się jego większościowym właścicielem. Po jego śmierci na mocy dekretu dziedzictwa wydanego przez Sąd Szlachecki w Tarnowie z dnia 14.04.1847 r. przypadły one w udziale jego synom Józefowi (1831-2.02.1882 r.) i Antoniemu (22.03.1825-8(9?).05.1895r.). Antoni Truskolaski (prawd. syn siostry Zuzanny z Tyszkowskich Truskolaskiej) zachował swoją część dóbr (1/16).

Około 1848 r. Książę Leon Sapieha (Leon_Ludwik_Sapieha) umieścił w Kopysnie swoją chorą na płuca żonę Jadwigę Klementynę z Zamojskich, która za radą lekarza ze Lwowa przechodziła tam kurację żętyczną. Prawdopodobnie zamieszkała w dworze Tyszkowskich (Leon książę Sapieha „Wspomnienia z lat od 1803-1863 r.” - bc.radom.pl, str.218).

Właściciele Kopysna: Antoni i Józef, synowie Wincentego Tyszkowskiego, Wiktoria z Giebułtowskich Tyszkowska, żona Wincentego (w 15/16 części) oraz Antoni Truskolaski (w 1/16 części) mieli problemy z wierzycielami, o czym można przeczytać w ogłoszeniu Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 24.10.1856 r. zamieszczonym w Dzienniku Urzędowym do Gazety Lwowskiej Nr 257 z 7.11.1856 r. (zob. books.google.pl).

Na podstawie umowy działu z dnia 20.12.1865 r. pomiędzy Józefem i Antonim Tyszkowskim a żoną Wincentego Wiktorią z Giebułtowskich Tyszkowską, dobra Kopysna przypadły Józefowi Tyszkowskiemu.

W latach 1861-1896 Józef Tyszkowski był jednym z członków wspierających Towarzystwo „Bratniej Pomocy” we Lwowie, skupiającej słuchaczy Politechniki Lwowskiej.

Józef Tyszkowski był także zapalonym myśliwym, a część swoich trofeów podarował Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie. Prowadzący tę instytucję jej założyciel Włodzimierz Dzieduszycki, tak o nim napisał w swej książce "Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie":
"W tym dziale (Ssaki) wiele zawdzięczam p. hr Józefowi Tyszkowskiemu, być może jednemu z ostatnich polskich myśliwych, którego bardziej interesuje jakość zwierzyny niż ilość. Zawdzięczam mu również ciekawe okazy niedźwiedzi i jeleni z Karpat." (zob. archive.org).
W książce autor wspomina także o otrzymaniu w darze od hrabiego dwóch skowronków górniczków (Alauda alpestris) zabitych 28 stycznia 1877 r. w Rybotyczach.

Pieczęć Józefa Tyszkowskiego - Dominium Rybotycze (rcin.org.pl)

Po I rozbiorze Polski rząd Austrii przeprowadził weryfikację szlachectwa w celu wyłączenia drobnej szlachty i szlachty (tzw. gołoty) legitymującej się szlacheckim rodowodem, lecz nie posiadającej ziemi. Lista osób o nazwisku Kopystyński, rodu związanego z Kopysnem, którym władze zaborcze zatwierdziły dawne polskie lub nadały nowe tytuły szlacheckie przedstawia poniższa tabelka.

Źródło - " Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lwów 1857". - books.google.pl.

Podczas prac geodezyjnych w 1852 r. prowadzonych przez Wilhelma Kolba i Franza Safarika sporządzono dokładną, kolorową mapę katastralną (5 arkuszy formatu A1) i opis działek miejscowości z podziałem na właścicieli, kategorie użytkowania itp. (materiały dostępne w Archiwum Państwowym w Przemyślu - zob. skany.przemysl.ap.gov.pl[4]W tymże roku Kopysno posiadało 434,95 ha gruntów ornych, 52,4 ha łąk, 8,95 ha sadów, 47,72 ha pastwisk, 312,2 ha lasów, 0,06 ha stawów, 0,37 ha nieużytków, 9,35 ha dróg i 0,36 ha strumieni (razem 866,36 ha). Największym właścicielem gruntów (ok. 418 ha) w tym czasie był Józef Tyszkowski.

Wykaz wszystkich budynków w Kopysnie z 1852 r. wraz z ich współczesnym położeniem geograficznym zawiera załącznik w "Dokumentach do pobrania" - Wykaz i współczesne położenie budynków z 1852 r. [4a]

Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Druk "WIEKU" Nowy Świat Nr 59, Tom IV, Warszawa 1883 r.) znaczna część gruntów Kopysna stanowiła własność Józefa Tyszkowskiego. Posiadał on 296 morgów (1 morga austriacka = 0,5755 ha) gruntów ornych, 44 morgi łąk i ogrodów, 24 morgi pastwisk i 362 morgi lasów. Pozostałe grunty miejscowości to 462 morgi gruntów ornych, 61 morgów łąk i ogrodów, 59 morgów pastwisk i 180 morgów lasu, co odpowiada powyższym danym z 1852 r.

Gmina Kopysno przez posła Smolkę (Franciszek_Jan_Smolka) złożyła do Galicyjskiego Sejmu Krajowego z/s we Lwowie, petycję o zapomogę (Sprawozdanie galicyjskiego Sejmu krajowego z 1865/6 r. – 30 posiedzenie 3 sesji Sejmu galicyjskiego, str. 564, pkt 1111 - books.google.pl). Sejm na posiedzeniu w dniu 9 lutego 1866 r. petycję tę skierował do Wydziału krajowego, zarządzającego majątkiem krajowym.

20 maja 1873 r. Kopysno i okoliczne wsie nawiedziło oberwanie chmury i grad (jbc.bj.uj.edu.pl).

14 czerwca 1873 r. Kopysno nawiedził grad czyniąc szkody w rolnictwie ("Materyały do Klimatografii Galicyi. 1873").

Po śmierci Józefa Tyszkowskiego w 1882 r. jego dobra prawdopodobnie przejął brat Antoni. Był on kawalerem, lecz miał kilkoro nieślubnych dzieci, dwie córki (Wiktoria wyszła za mąż za Bazylego Metyka, a Maria za Albina Fedorowicza) i syna Pawła ze związku ze swoją gospodynią Katarzyną Szylak z domu Podoła z miejscowości Jamna, którego adoptował w 1865 r.

Antoni Tyszkowski zmarł w dniu 8(9?).05.1895r. w Trójcy. 11.05.1895 r. na  posiedzeniu Parlamentu w Wiedniu, jego Przewodniczący Chlumecky Johann Ritter von, Freiherr (parlament.gv.at)  poświęcił mu gorące wspomnienie, jako deputowanemu (anno.onb.ac.at). Rada Gminna w Dobromilu nadała mu pośmiertne honorowe obywatelstwo (anno.onb.ac.at).

Antoni Tyszkowski rok przed swą śmiercią przekazał cały swój majątek, w tym dobra Kopysna swojemu adoptowanemu synowi Pawłowi (Szylak) (ur. 1856 r.) (zob. "Jana Porembalskiego wspomnienia z birczańskiego" - pbc.rzeszow.pl i www.apokryfruski.org).

Jak doniósł Kurier Lwowski z 22.10.1895 r. (anno.onb.ac.at), niejaki Ostapa, włościanin z pow. dobromilskiego i sąsiad hr. Pawła Tyszkowskiego miał oskarżać go o niewłaściwe traktowanie włościan, przedstawiając na to dowód w postaci paczki pożółkłych karteczek z umieszczoną na nich pieczątką hrabiego, napisem „35 ct 1892" oraz nazwą różnych miejscowości, w tym Kopysna. Twierdził on, iż w 1892 r. trudno było o pracowników, więc Paweł Tyszkowski przyrzekł ludziom niezwykle wysoką płacę za dzień pracy w żniwa - 35 centów, której potwierdzeniem jej wykonania, a zarazem podstawą do wypłaty wynagrodzenia były owe "kwitki". Ludzie żądni zarobku, jak mówił dalej, szli parę dni, jak po święconą wodę, chodzili po parę mil na różne folwarki i otrzymywali kwitki, lecz hrabia nie uznał ich później i nie wypłacił nikomu ani centa. Dwa lata ludzie ci domagali się zapłaty od hrabiego, lecz jej nie uzyskali i w końcu mu odpuścili. Sam Ostapa, jak twierdził miał takich karteczek kilka tysięcy, co miało poważnie nadszarpnąć reputację deputowanego do Rady Państwa.

Kurier Lwowski z 9.11.1895 r. (anno.onb.ac.at) w satyrycznym tonie doniósł, iż po wyborach czwartkowych do Rady Państwa, w których do parlamentu dostał się Paweł Tyszkowski podczas uczty, na którą zaprosił swoich wyborców nowy poseł, ze stołów ulotniło się sześć srebrnych łyżek.

Według "Skorowidza dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Księstwem Krakowskim" - zob. umcs.lublin.pl). Paweł Tyszkowski (Szylak) w 1905 roku był właścicielem 164, 25 ha gruntów rolnych, 24,45 ha łąk, 0,42 ha ogrodów, 12,34 ha pastwisk, 299,51 ha lasów, 0,57 ha nieużytków i 0,64 ha parceli budowlanej (razem ok. 502,18 ha).

Paweł Tyszkowski ożenił się z Henryką Fredro, prawnuczką Jacka Fredry (ojca Aleksandra Fredry), lecz nie mieli oni potomstwa. Pod namową przyjaciela, niejakiego Ludwika Przysieckiego (był on głównym zarządcą jego dóbr z/s w Huwnikach)), by uniemożliwić przejście majątku na rzecz nieślubnych dwóch córek Antoniego Tyszkowskiego, testamentem z dnia 19.10.1912 r. cały swój majątek zapisał Akademii Umiejętności w Krakowie. Zastrzegł jednak, że stanowić on będzie oddzielnie administrowaną całość jako fundacja im. Pawła Tyszkowskiego, której celem miało być popieranie polskiego piśmiennictwa i wynalazków z zakresu nauk przyrodniczych i lekarskich, ze szczególnym uwzględnieniem prac, badań i wynalazków dotyczących choroby raka i chorób wenerycznych.
Inni twierdzą, że Antoni Tyszkowski przekazując majątek Pawłowi Tyszkowskiemu zobowiązał go do przekazania go Akademii Umiejętności w Krakowie w przypadku nie posiadania potomstwa. Akademia Umiejętności dobra Pawła Tyszkowskiego przejęła dopiero w 1929 r. dekretem dziedzictwa po pozytywnym dla niej zakończeniu sprawy sądowej wytoczonej jej przez dalszą rodzinę na podstawie fałszywego testamentu, który ostatecznie sąd odrzucił.  

Na podstawie kontraktu z dnia 17 czerwca 1916 r. sporządzonego w Drohobyczu, Paweł Tyszkowski przekazał czasowo (do 1956 r.) prawo własności części swych działek, austriackiej spółce OPT z o.o. z/s w Wiedniu zajmującej się eksploatacją terenów naftowych. Na jej podstawie powstało 8 pól naftowych poszukiwawczych o nazwie "MILIARD" i numerach "I-VIII" (zob. "Księga naftowa gminy katastralnej Kopysno, powiat sądowy Dobromil l. wyk. 42-49 - jedn. aktowa 56/2400/0/4.1/892 - Archiwum Państwowe w Przemyślu). 

Paweł Tyszkowski zmarł 17.09.1920 r. i został pochowany w kaplicy grobowej na cmentarzu w Kalwarii Pacławskiej.

(Więcej informacji o rodzinie Tyszkowskich można znaleźć na stronach: www.apokryfruski.org, dspace.uni.lodz.pl, www.pbc.rzeszow.pl oraz w PAU w Krakowie - nr sygn. 2631, Papiery rodzinne i majątkowe Tyszkowskich z lat 1577- 1914, k. 32r.)

Część gruntów Pawła Tyszkowskiego (202 ha - zob. data.jewishgen.org), a po jego śmierci grunty przekazane Akademii Umiejętności w Krakowie, dzierżawił Antoni Jankowski, mąż Katarzyny, nieślubnej córki jego stryja - Józefa Tyszkowskiego, który je użytkował do jesieni roku 1939 (Więcej informacji, w tym o batalii sądowej pomiędzy dzierżawcą a Akademią Umiejętności - zob. Dawni mieszkańcy).

Wiele lat po wojnie władze polskie część gruntów chciały oddać jedynej spadkobierczyni Jankowskiego, córce Michalinie, ale z nieznanych przyczyn do tego nie doszło. Przez wiele lat grunty były użytkowane przez PGR, a po roku 1989 zostały przejęte przez państwowe jednostki (Nadleśnictwo, Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa), a część została sprzedana osobom fizycznym. 

Ciekawe zdarzenia z życia mieszkańców Kopysna zawierają zapiski z akt grodzkich i miejskich Rzeczypospolitej Polskiej z lat 1436-1552 [5] oraz z księgi ławniczej z lat 1445-1452. [6]

* - Antoni Prochaska w artykule "Konferedacya lwowska 1464 roku" zamieszczonym w czasopiśmie "Kwartalnik Historyczny" z 1892 r., powołał się na dokument sporządzony w czasie rządów namiestnika Rusi Halickiej - księcia Władysława Opolczyka (1372-1378 r.), w którym nałożył on Józefowi (Osip) Biedunowi (Biduń) z Kopysna, obowiązek tzw. służby konnej zwanej "pojazdem". Czytamy w nim: "Imajet służyty nam i naszym djetjam i stobo seła dwiema strelcy na kożdoju naszu dorogu, gdie nam potrebizna. A koliby była od nikotorych naszych neprijateli nałoga na naszu zemlju Peremyskoju, togdy imajet sługa nasz Bidun sam swoim żywotom, so wsiema swoimi ljudmi na oboronenia naszej zemli premyskoj". Autor powołał się na rękopis dostępny w Bibliotece Ossolińskich we Lwowie i skatalogowany pod nr 1251 p. 88(6). W "Kopiariuszu przywilejów, dekretów i różnych akt odnoszących się do dóbr rodziny Kmitów z lat 1397-1601" będącym w posiadaniu Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu i posiadającym ten sam numer katalogowy nie ma jednak tego dokumentu. Prawdopodobnie autor błędnie podał nazwisko lub utożsamił osobę, która dokonała nadania i zamiast Jagiełło, podał Opolczyk.

 

**- wg mapy katastralnej Kopysna z 1852 r. część wsi w rejonie północno-wschodnim określono jako "Pasieczki" (mapy.geoportal.gov.pl), co może nawiązywać do istnienia w tym miejscu pasiek, o których mowa w dokumencie.

 

***- nie można ustalić w jaki sposób Kopystyńscy weszli w posiadanie dóbr Kopysna i jakim herbem się posługiwali  (Sas czy Leliwa).

 

 

Zabytkowe obiekty

 

1. Grodzisko (49°40'33.90" N, 22°37'49.06" E)

Grodzisko pierścieniowate z XI-XIII w. usytuowane jest na południowy zachód od wsi, ok. 1 km na południe od Kopystanki, w lesie "Grabnik" (zob. Ciekawe miejsca). Niedaleko od grodu , na wschód znajduje się "cudowne źródełko", z którego wypływa potok Grabnik wpadający do rzeki Wiar. Podczas badań sondażowych przeprowadzonych w 1955 i 1957 roku na stanowisku znaleziono liczne ułamki naczyń wczesnośredniowiecznych pochodzących z przełomu X i XI w.

Wymiary grodu (118 x 43 m) świadczą o jego znacznej wielkości a tym samym dużej liczbie budowniczych i mieszkańców. Wschodnie i zachodnie stoki wzgórza, na którym usytuowane jest grodzisko, są bardzo strome. Stosunkowo łatwo dostępne zbocza przecięto rowami: południowym - o szerokości ok. 12 m i głębokości 3 m oraz północnym - o szerokości 4,7 m i głębokości 0,8 m. Na zewnętrznym łuku rowu od strony północnej widoczny jest podłużny nasyp o wysokości 0,8 m, przypuszczalnie pełniący niegdyś rolę wału. Szczyt wzgórza tworzy owalny majdan o wymiarach 98 x 56 m. Na majdanie nie zauważono wyraźnych śladów obwałowań, jedynie na jego południowym skraju widoczny jest niewielki garb - prawdopodobnie ślad po silnie rozmytym wale.

Grodzisko - rzuty
(źródło: Juliusz Marszałek - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wyd. Stanisław Kryciński, Warszawa 1993)

 

Grodzisko (w centrum) - numeryczny model terenu (mapy.geoportal.gov.pl)

Według tradycji na grodzisku w lesie "Grabnik" stał niegdyś zamek (kasztel) i podobno jeszcze dziś można tam znaleźć resztki cegieł. Miejsce to nazywane jest Zamczyskiem. Ponoć jest tam bardzo głęboka studnia i podziemne przejście do Rybotycz.

Więcej informacji: Mons Grodzysko, Wczesnośredniowieczna warownia w Kopystnie.

 

2. Cerkiew, cmentarz, dzwonnica (49°40'58.94" N, 22°38'19.99" E)

Parafia obrządku wschodniego istniała w Kopysnie już w 1507 r. (1408 r. ?) Obecną, murowaną z kamienia polnego, greckokatolicką cerkiew filialną p.w. Opieki NMP zbudowano w 1821 r. (pierwotnie p.w. Bogurodzicy Pokrow; zaliczona do IV grupy zabytków) (zob. też Ciekawe miejsca).

Cerkiew (1959 r.)

Cerkiew (1959 r.)

Została wzniesiona na rzucie wydłużonego prostokąta z trójbocznym zamknięciem od wschodu. Od południa, niewielka nowsza zakrystia. Prezbiterium wydzielone arkadą. Sklepienie pozorne kolebkowe o łuku obniżonym. Chór muzyczny drewniany, nadwieszony. Dach siodłowy kryty blachą, na nim wieżyczka na sygnaturkę z latarnią.

Ikonostas z połowy XIX w. Ołtarzyk w prezbiterium o tradycjach barokowych, w nim ołtarz Chrystusa pomiędzy świętymi. Cztery ołtarze boczne o tradycjach barokowych (XIX w.). Dwa krucyfiksy – malowany oraz rzeźbiony o charakterze ludowym. Benedykcjonał pokryty blachą trybowaną.

Chrzcielnica

Chrzcielnica ufundowana w 1893 r. przez Piotra Krupę (ojciec Michała Krupy "Sadowego")

W 1823 r. przedłużono budynek ku zachodowi. Natrafiono wtedy na stary grób jakiegoś duchownego pochowanego pod wcześniej tu istniejącą świątynią. Mógł nim być władyka Michał. W roku 1929 przeprowadzono remont kaplicy. We wnętrzu cerkwi ikonostas namalowany w 1854 r. przez malarza cerkiewnego Józefa Lisikiewicza, który osiedlił się w drugiej połowie XIX w.(ur. 1790 r., zm. 2 kwietnia 1874 r.) w Trójcy i mieszkał w domu pod nr 62. 

Według danych archiwalnych z 1852 roku [4], cerkiew (działka budowlana nr 29) była własnością Cerkwi greckokatolickiej, a dzwonnica i cmentarz wokół niej (działka nr 653) były własnością gminy (wsi) Kopysno i taki stan prawny trwał do czasu przejęcia nieruchomości  przez Państwo polskie na mocy dekretu z dnia 28 września 1949 r. (Dz.U. z 1949 r. Nr 53, poz. 404 - isap.sejm.gov.pl).

Wykaz proboszczów i administratorów sprawujących posługę w cerkwi będącej filią parafii w Rybotyczach zawiera załącznik w "Dokumentach do pobrania" - Wykaz księży greckokatolickich  z lat 1828-1939 [12]

Po II wojnie światowej (lata 50-te) cerkiew przeznaczona była do rozbiórki. Zapisano ją jednak jako kaplica cmentarna i w ten sposób ocalała.

Obok cerkwi znajduje się parawanowa murowana dzwonnica z 1821 r. (na tynku widnieje rok 1932, co może oznaczać datę jej remontu) - zob. Ciekawe miejsca.

Obecnie działka nr 70, na której znajduje się cerkiew, dzwonnica i cmentarz, jest własnością Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Powiatu Przemyskiego. Według ewidencji gruntów i budynków cerkiew jest w użytkowaniu Kościoła katolickiego w Rybotyczach, natomiast cmentarz jest zarządzany przez Gminę Fredropol. 

Cerkiew wraz z dzwonnicą i cmentarzem zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego - nr rej. A-463 z dnia 1 grudnia 2010 r.  

W Archiwum Państwowym w Przemyślu znajduje się "Inwentarz cerkiewny filii Kopysno" z 1928 r. (jednostka aktowa 56/142/0/-/6061).

Fotografie cerkwi i dzwonnicy wykonane w latach 80. XX w. znaleźć można na stronach: pslava.info i us.archive.org.

***

Usytuowanie cerkwi i cmentarza według map z XIX i XXI wieku.

              

(Kolorem czerwonym z lewej i zielonym z prawej podano numery działek)

 

3. Dwór (49°40'46.43" N, 22°38'25.11" E)

Do dnia dzisiejszego nie zachowały sie dokumenty, które mogłyby poświadczyć lokalizację "dworzyszcza", o którym mowa w akcie nadania wsi z 12 marca 1408 r. Musiał on być, jak sądzą niektórzy, usytuowany na wybitnie obronnym miejscu, niedaleko "grodziska".

Według inwentarza z 1726 r. [14] do folwarku, na który składał się dwór i zabudowania gospodarcze, prowadziły dwuskrzydłowe wrota wykonane z heblowanych desek, przykryte daszkiem osadzonym na drewnianych kulach. Dwór był kryty gontem i składał się z przedsionka i 5 izb. W jednej z nich znajdował się komin kwadratowy, prosty, wylepiony gliną, a przy nim piec kaflowy i dwie ławy. Jedną z izb stanowiła piekarnia, w niej był gliniany piec piekarski, ława, żłób dla bydła, przegroda dla cieląt, drabinka i żłobek. Obok dworu znajdował się spichlerz kryty gontem, obora opleciona chrustem oraz gumno wraz z szopą oplecioną chrustem, na słupach i pokrytą częściowo gontem i słomą. Całość zabudowań była ogrodzona drewnianym płotem.

Szczegółowy opis dworu oraz innych obiektów znajduje się w opracowaniu "Akta klucza rybotyckiego" (zespół 56/2223/0/1 i 2) dostępnym w Archiwum Państwowym w Przemyślu

Dwór we władaniu rodziny Tyszkowskich zbudowany był z drewna, na fundamencie z kamienia i cegły o wymiarach ok. 9 x 19 m. Wejście do dworu znajdowało się od strony płd.-wsch.  Obok dworu był staw, wokół którego rosły wierzby płaczące (źródełko - 49°40'45.86" N, 22°38'24.45" E), stajnia, stodoła i spichlerz.

Dwór w Kopysnie

Dwór na mapie z 1852 r.

Podczas I wojny światowej dwór został poważnie uszkodzony (zob. na stronie - Lata 1914 - 1918 (I wojna światowa). Dzierżawca dworu i innych dóbr Tyszkowskich, Antoni Jankowski, w umowie dzierżawy został zobowiązany do reparacji dworu.

Fragment kopii umowy dzierżawy

W 1939 r., po opuszczeniu dworu przez rodzinę Jankowskich, został on rozebrany przez miejscową ludność i spalony. Pozostały fragmenty umocnień ziemnych otaczających nieistniejące już zabudowania dworskie, wały otaczające staw oraz niektóre drzewa (zob. Ciekawe miejsca).

 

4. Kapliczka (49°40'55.11" N, 22°38'33.11" E)

Przydrożna, murowana zwana “kapliczką św. Jana”, w części otynkowana o przekroju zbliżonym do kwadratu i wysokości 2 m; pokryta daszkiem namiotowym, niegdyś podbitym gontem, obecnie wykonanym z drewna.

Kapliczka - rzut

Kapliczka - rzut

Została ustawiona na pamiątkę zniesienia pańszczyzny w 1848 r. W kapliczce znajduje się figurka przedstawiająca św. Jana, która w latach 70. ubiegłego wieku znikła w nieznanych okolicznościach i po wielu latach powróciła (zob. Aktualności, Ciekawe miejsca).

Figurka św. Jana (1963 r.)

Figurka św. Jana (1963 r.)

Kapliczka - widok z przodu (1963 r.)

Kapliczka - widok z przodu (1963 r.)

Kapliczka - widok z tyłu (1963 r.)

Kapliczka - widok z tyłu (1963 r.)

5. Horbysko (49°40'48.89" N, 22°38'17.90" E)

Ok. 200 m od miejsca po dworze znajduje się kulminacja zwana Horbysko - fragment ugoru wśród łąk z zaklęśnięciem na szczycie (zob. Ciekawe miejsca, Filmy). Według tradycji tu właśnie był pochowany władyka Michał Kopystyński. Mieszkańcy pamiętają jeszcze metalowy krzyż na kamiennym cokole stojący na Horbysku. Na mapach z czasów Austro-Węgier miejsce to zostało oznaczone znakiem krzyża (zob. Kartografia archiwalna ).

 

6. Domy

We wsi zachowało się kilka starych chałup zrębowych; budowane były również chaty typu przysłupowego. Zabudowa zrębowa jak i przysłupowa charakteryzowała się tym, że pod jednym dachem łączono część mieszkalną i inwentarską.

 

Ludność

 

Liczebność ludności Kopysna na przestrzeni lat 1785-1963 przedstawia poniższa tabela.

Rok

Liczba ludności wg wyznania

Ogółem

Uwagi

rzym.-kat.

grec.-kat.

mojż.

1785

15

236

11

262

 wg spisu austriackiego

1830

?

347

?

?

 wg "Schematyzm greko-katolicki Diecezji Przemyskiej   1830 r."

1857

 

 

 

390

 wg "Szematyzm Królestwa Galicyi ... na rok 1857"

1859

 

 

 

354

 wg "Szematyzm Królestwa Galicyi ... na rok 1959"

1880

 

 

 

411

wg " Vollständiges Ortschaften-Verzeichnis der im Reichsrathe vertretenen Königreiche und Länder nach den Ergebnissen der Volkszählung vom 31. December 1880"

1900

9

552

10

571

 wg spisu austriackiego

1910

593

 wg "Allgemeines Verzeichnis der Ortsgemeinden und Ortschaften Österreichs nach den Ergebnissen der Volkszählung vom 31. Dezember 1910"

1914

611

 wg "Najnowszego skorowidza wszystkich miejscowości z przysiółkami ... " - genealogyindexer.org/frame/d288/99/d

1918

?

?

?

614

 wg "Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości  z przysiółkami w Królestwie Galicyi...", Jan Bigo, Lwów 1918

1921

26

572

 

598 

(kobiety - 303,

mężczyźni - 295)

 wg "Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T.13, Województwo lwowskie" *

1926-29

26

572

 

598

 wg "Księga adresowa Polski 1926/7, 1928 i 1929" data.jewishgen.org

1939

30

735

5

770

 wg ukraińskiego historyka Kubijowycza

diasporiana.org.ua

1943 685

wg "Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das  Generalgouvernement ...".

Stan na dzień 1 marca 1943 r.

wiki-de.genealogy.net

1946       176 ASG, BB WOP, sygn. 30/3.
Sprawozdanie miesięczne 35 Komendantury WOP
za listopad 1946 r.
1947       30 ASG, BB WOP, sygn. 30/17.
Sprawozdanie okresowe 35 Komendy Odcinka WOP za rok 1947 r., k. 23

1963

 

 

 

46

 wg "Księga meldunkowa wsi Kopysno Nr 4" założonej w dniu 30.10.1962 r. - stan na dzień 1 stycznia 1963 r.

* -  wg źródła przynależność do narodowości polskiej deklarowały 34 osoby, a pozostali do narodowości określanej jako rusińska; 

     w miejscowości znajdowało się 105 budynków mieszkalnych (w tym jeden to dwór). 


Na stronie internetowej Archiwum Państwowego w Przemyślu (skany.przemysl.ap.gov.pl) można zapoznać się z cyfrową kopią ksiąg metrykalnych Greckokatolickiego Biskupstwa w Przemyślu - parafii Rybotycze z filią Kopysno (dekanat Dobromil) obejmujących lata 1784-1869. Dane Kopysna obejmują skany o numerach od 146 do 164 i od 179 do 186.  

 

Oświata

 

W Kopysnie w XIX wieku istniała szkoła powszechna, jednoklasowa. Należy przypuszczać, że rozpoczęła ona swą działalność po 1883 r. na mocy noweli do ustawy szkolnej o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół  ludowych i obowiązku posyłania dzieci do szkół. Na samym początku zajęcia szkolne najprawdopodobniej były organizowane w prywatnym domu (domach) a dopiero potem, po roku 1887 w budynku szkolnym, na którego wzniesienie zapomogi udzielił sam cesarz Franciszek Józef, o czym doniosła Gazeta Lwowska (Nr 177, z dnia 5 sierpnia 1887 r.), w której czytamy:

"Najjaśniejszy Pan raczył najmiłościwiej udzielić z prywatnej Swej szkatuły gminie Kopyśno, w powiecie dobromilskim, na budowę szkoły, zapomogi w kwocie 100 zł.” 

W 1890 roku szkołę w Kopysnie (w zastępstwie) prowadziła Aniela Barówna. Józef Fastnacht (potomek Simona Fastnachta - kolonisty z miejscowości Melchingen, leżącej w Badenii-Wirtembergii, który w 1783 r. osiedlił się w m. Falkenberg, obecnie Nowe Sady)  przejął nad nią kierownictwo w okresie od 1891 do 1901 roku i w latach 1906-1908. Potwierdza to historia rodziny (zob. brodzianie.one.pl). Szkołę w latach 1902-1903 (w zastępstwie) prowadziła Emilia Figol. W roku 1909 szkołą zarządzał Zygmunt Jastrzębski a następnie w latach 1910-1913 Potr Siemaszek. Od 1 marca 1920 roku do 1924 (?) szkołę prowadził Eugeniusz Biliński. Dostępne dokumenty potwierdzają, iż urodził się on w 1893 r., był wyznania rzymsko-katolickiego, narodowości polskiej, żonaty, posiadał egzamin kwalifikacyjny i był tymczasowym kierownikiem szkoły. Podczas jego pracy, budynek szkolny był drewniany, jednoizbowy i wynajmowany, a językiem nauczania był "ruski". W dalszych latach według zeznań mieszkańców w szkole uczyła Lidia Hnatyszak, siostra Romana, którego grób znajduje się na cmentarzu w Kopysnie. Według Iwana Krupy (zob. "Iwan Krupa - Kopysno") od roku 1935 nauczycielką w szkole była Halina Bak ze Lwowa, narodowości ukraińskiej. W tym okresie były cztery klasy. Nauczano języka polskiego, arytmetyki, historii (po polsku i ukraińsku) i religii (po ukraińsku). Zdaniem innych w szkole nauczano także języka niemieckiego.

Przez II wojną światową (prawd. od 1936 r.), powyżej cerkwi powstał "Dom Narodowy" w którym była czytelnia prowadzona przez Towarzystwo "Proswita", zajmujące się szerzeniem oświaty wśród ukraińskiej ludności wiejskiej i małomiasteczkowej. Dom ten znajdował się na terenie nieruchomości będącej własnością Parafii Greckokatolickiej (wg numeracji z 1852 r. - działki nr 654 i 655, działka budowlana nr 27), jak na załączonej mapce.

Kopysno miało także przed II wojną światową swój chór cerkiewny prowadzony przez ks. Aleksandra Hajdukiewicza (zob. Osoby - Ogólne - Członkowie chóru cerkiewnego). Sołtysem wsi był wówczas Bazyli Krupa.  

W czasie II wojny światowej w Kopysnie funkcjonowała publiczna szkoła podstawowa z ukraińskim językiem nauczania, w której nauczycielem był  niejaki Kuśnierz. Jego nazwisko widnieje na świadectwie nauczania wydanym w 1943 r. dla Mikołaja Kaczmara.

 

Lata 1891 - 1914

 

W Gazecie Lwowskiej (Nr 293 z 24 grudnia 1892 r.) znalazło się następujące ogłoszenie:

Mieszkańcy Kopysna, chcąc uregulować swoje czynności i nadać im formę prawną korzystali z usług c.k. notariuszy  w Dobromilu. Akty notarialne z lat 1891-1913 znajdują się na stronie Archiwum Państwowego w Przemyślu  [10]

W Kurierze Lwowskim z dnia 9.04.1903 r. zamieszczono ogłoszenie o tym, że  z urzędu podjęto  postępowanie przeciwko Michałowi Krupie z Kopysna za sprzeniewierzenie pieniędzy gminnych (anno.onb.ac.at).

Według opracowania "Skorowidz leśny na rok 1907" autorstwa Ignacego Szczerbowskiego (www.wbc.poznan.pl) w tym czasie Albert Kettner, pochodzący z miejscowości Sebnitz (Niemcy - wikipedia.org), mieszkaniec Kopysna, sprawował funkcję podleśniczego w lasach będących własnością Pawła Tyszkowskiego (www.wbc.poznan.pl; skan nr 303 i 304 - błędnie podano nazwisko Kettner, jako Kattner).

Gazeta Lwowska (Nr 195 z 27 sierpnia 1909 r. - jbc.bj.uj.edu.pl) doniosła o licytacji nieruchomości:

"L. cz. E. 1327/9 (7) (8406) 
Na wniosek Mojżesza Jammera odbędzie się dnia 6 października 1909 o godzinie 8 przed południem w sądzie niżej wymienionym, w biurze Nr. 11 licytacya realności lwh. 304 ks. gr. gm. Kopysno, stanowiącej budynek pod Nr. 25 i ogród 10 a. 75 m2 celem zniesienia spółwłasności. 
Realność powyższą oceniono na 540 koron. 
Cena wywołania wynosi 540 kor., zaś najniższa oferta, poniżej której sprzedaż nie nastąpi, wynosi 360 kor. 
Cena kupna ma być złożoną w sądzie do dni 30 od prawomocności uchwały zatwierdzającej akt licytacyjny. 
O. k. Sąd powiatowy, Oddział IV. 
Dobromil, dnia 11 sierpnia 1909."

W latach 1906-1912 część mieszkańców Kopysna wyemigrowała do USA. Wykaz tych osób i bliższe dane dotyczące ich emigracji zamieszczono poniżej w "Dokumentach do pobrania" - Wykaz emigrantów do USA [11]

Jeden z mieszkańców Kopysna Jan Krupa (ur. 15.03.1889 r.) 10.07.1922 r. uzyskał obywatelstwo USA (Declaration of Intention).

 

Lata 1914 - 1918 ( I wojna światowa )

 

Podczas I wojny światowej na terenie Kopysna oraz wokół wsi prowadzone były działania wojenne, o których wspomina w swej książce Nónay Dezsó (wikipedia.org) oraz Wojciech Gorgosz w książce „Oblężenie i obrona Przemyśla w r. 1914/1915” (www.pbc.rzeszow.pl).

Strona tytułowa książki Nónay Dezsó

Strona tytułowa książki Nónay Dezsó (bibl.u-szeged.hu)

Mapa z książki Nónay Dezsó

Mapa z książki Nónay Dezsó

Generał Kusmanek (Hermann Kusmanek von Burgneustädten), komendant twierdzy Przemyśl w celu przeszkodzenia odmarszowi na zachód oddziałom rosyjskim stojącym pod twierdzą, zarządził w dniu 14 grudnia 1914 r. wypad, który obejmował m.in. zajęcie wzgórza "Struczyna", a następnie "Kopystianka" (Kopystanka). Zadanie to otrzymała grupa pułkownika Szatmary, w skład której wchodziło 4 1/2  batalionów, 1 bateria i kilkunastu kawalerzystów. Należy dodać, iż grupa ta musiała się zmierzyć z rosyjską 81 dywizją piechoty, która zajęła tereny na południe od Kopysna.

Ślady walk w rejonie Kopystanki są do dziś widoczne na zdjęciach lidarowych (Light Detection and Ranging). Na poniższym zdjęciu zaznaczono miejsca ostrzału artyleryjskiego c.k. armii.

mapy.geoportal.gov.pl

W czasie walk ucierpiał folwark Tyszkowskich i inne domy w Kopysnie. Z umowy dzierżawy z dnia 1 września 1918 r. zawartej pomiędzy Antonim Jankowskim a zarządcą dóbr Pawła Tyszkowskiego wynika, że dom mieszkalny (dwór) został zniszczony podczas wojny i trzeba było poddać go reparacji. Fakt ten zdają się potwierdzać także zdjęcia lidarowe, na których widać wyraźny lej po pocisku tuż przy zachodniej ścianie dworu.

mapy.geoportal.gov.pl

W innym dokumencie mowa o „budynkach”, które spłonęły. Mogło chodzić o budynki gospodarcze (stodoła, stajnia lub spichrz), które w ramach umowy dzierżawy miał na nowo wznieść Antoni Jankowski na terenie folwarku w Kopysnie.

Część mieszkańców Kopysna brała udział w działaniach wojennych I wojny światowej po stronie cesarstwa austro-węgierskiego. Nie jest jednak znana dokładna liczba tych osób. Z zachowanych dokumentów można dowiedzieć się jedynie o osobach rannych, poległych czy wziętych do niewoli. Wykaz tych osób znajduje się w "Dokumentach do pobrania" na tej stronie [7].

C.k. Namiestnik z powodu szerzącej się pryszczycy, zarządzeniem z dnia 7.08.1911r. wprowadził na terenie całego kraju obostrzenia weterynaryjno-policyjne. Kopysno uznano za obszar zapowietrzony (jbc.bj.uj.edu.pl).

W 1915 roku Kopysno nawiedziła epidemia cholery. Nieznana jest liczba zmarłych. Po tym wydarzeniu pozostał jedynie cmentarz, na który wskazuje do dziś istniejący drewniany krzyż, znajdujący się u stóp Kopystanki (49°40' 55.15" N, 22°37'46.32" E; zob. Ciekawe miejsca).  

Z Kopysnem w czasie pierwszej wojny światowej związane jest też pewne zdarzenie opisane przez rosyjskiego pisarza Włodzimierz Bielajewa, autora trylogii "СТАРAЯ КРЕПОСТЬ"* . Pozytywnie oceniając mieszkańców Galicji ustami jednego z bohaterów, wspomina cyt.: "Kiedy Przemyśl dostał się do niewoli, zostałem ciężko ranny i tam, w Galicji ... zostałem leżąc na ziemi, nieprzytomny. (...) Leżałem ponad rok w chłopskiej chacie w wiosce Kopysno. Przywieźli mi potajemnie z Przemyśla lekarza. Operował mnie dwa razy. (...)." Czy opisane zdarzenie rzeczywiście miało miejsce, czy jest to tylko wymysł autora, tego nie wiemy.

* na podstawie tej książki (nagrodzonej w 1951 r. nagrodą Stalina), w 1973 r. nakręcono serial telewizyjny pod tym samym tytułem.

 

Lata 1919 -  sierpień 1939

 

Przed II wojną światową we wsi istniał sklep z wyrobami tytoniowymi prowadzony przez Krupę (prawdopodobnie pod nr domu 59 - dz. bud. 41 lub 43*) i wyszynk trunków (karczma, niedaleko cerkwi) prowadzona przez mieszkańca pochodzenia żydowskiego o nazwisku Mendel Salik (żona - Chane z domu Probstein; ich syn Samuel (ur. 1871 r.) ożenił się z Ettel z domu Bachmann (ur. 1877 r.), jego dzieci to Lewi Isak (ur. 1897 r.) i córka Rebeka (ur. 26.01.1899 r.) oraz dwie pozostałe, w tym Machla matka Naftalego Zammera (ur. 3.03.1910 r.); Rebeka Salik wyszła za mąż za Bernarda Rechtwaga w dniu 8.01.1933 r. w Przemyślu - zob.skany.przemysl.ap.gov.pl - str. 123).

Inni podają również, że w Kopysnie były dwie kuźnie prowadzone przez Hamryszczaka i Hyłę (prawd. dom nr 54 -  dz. bud. 10*) oraz dwóch szewców: Karol Hamryszczak i Kaczmar (prawd. dom nr b - dz. bud. 31*). 

W budynku "Domu Narodowego" (nr domu 15 - dz. bud. 27 wg mapy katastralnej), w którym znajdowała się czytelnia Proswity, był także sklep prowadzony przez braci: Pawła i Michała Kaczmarów. 

4.12.1926 r. w Kopysnie, jak doniosła Gazeta Przyjaciel Ludu – organ Stronnictwa Chłopskiego (jbc.bj.uj.edu.pl) odbyło sie poufne zebranie organizacyjne, na którym przemawiali ob. Krechowicz, Radwański i Kamieński. Zawiązano Związek i wybrano zarząd w następującym składzie: Ryła (prawidłowo Hyła) Mikołaj przew., Teodor Kreczkowski zast., Michał Łoś sekt., J. Hawryszczak (Hamryszczak?) skarbnik oraz pięciu członków zarządu. Wybrano delegatów w osobie: Wasyla Łosia, Wasyla Krupę i Michała Łosia.
Do Związku przystąpiło 51 członków. Uchwalono rezolucję, w której domagano się jak najszybszej parcelacji, pożyczek długoterminowych, obniżenia składek asekuracyjnych i wiele innych. Wystosowano apel do wszystkich gmin w powiecie, żeby się organizowały w związki chłopskie do wspólnej obrony i walki o lepszy byt. Postanowiono zaprenumerować parę numerów "Przyjaciela Ludu" i "Sprawy Chłopskiej". Na końcu wyrażono hołd marsz. Piłsudskiemu za jego wiekopomny czyn majowy.

Z dokumentu z dnia 18 maja 1928 r. wynika, że w Kopysnie istniał "Urząd Gminny", którego kierownikiem tymczasowego zarządu był Antoni Jankowski (zob. Dawni mieszkańcy). We wcześniejszym dokumencie osoba ta występuje w charakterze Naczelnika gminy.

Fragment pisma Urzędu Gminnego

W czasie międzywojennym niektórzy mieszkańcy opuścili Kopysno w poszukiwaniu pracy i lepszego życia poza granicami kraju. Jednym z nich był Józef Krupa s. Mikołaja i Antoniny Mandro, ur. 26.02.1898 r. Z posiadanych materiałów udostępnionych przez jego rodzinę wynika, że uczył się w Brnie (Czechosłowacja), starał się o wyjazd do Argentyny, przebywał i pracował na terenie Francji i na koniec wyjechał i osiadł w Kanadzie. Ciekawe dokumenty związane z tą osobą i jej działalnością zamieszczono w zakładce Dokumenty i Dawni mieszkańcy.

Kilku mieszkańców w owym czasie udało się do Argentyny. Stefan Krupa (lat 24, kawaler) przybył do tego kraju 23 stycznia 1927 r. statkiem "Taormina" z portu w Genua (Włochy). Mikołaj Kaczmar (lar 41, żonaty) oraz Bazyli Kozar (lat 31, żonaty) przybyli w dniu 16 lipca 1928 r. statkiem "Alcantara" z portu Cherbourg (Francja) (zob.cemla.com).

Prawdopodobnie w tym czasie do Francji przybył Jan Gierczak z żoną Marią z d. Malko oraz córką i synami Michałem (4.01.1924-21.07.1944 r. - zob. Lata 1940-1947. 2.Okupacja niemiecka)) i Janem ( 8.11.1914-9.03.1993 r.). W czasie wojny mieszkali przy ul. Croix Blanche 33 w La Mure (Isère).

W tygodniu poprzedzających dzień 11 października 1930 r. o czym doniosła Gazeta Przemyska Nr 58, w wyniku pożaru spłonęło we wsi 14 zabudowań gospodarczych. Choć nie ustalono przyczyn, zdaniem Gazety mógł to być sabotaż. Zdaniem Ekspresu Zagłębia R.5 Nr 261 (jbc.bj.uj.edu.pl) pożar miał miejsce wieczorem 8.10.1930 r., a szkody wyrządzone przez pożar wyniosły koło 60 000 złotych. Za przyczynę pożaru uznano zbrodnicze podpalenie. O pożarze wspomina także mieszkaniec Kopysna - Iwan Krupa (zob. "Iwan Krupa - Kopysno"[15]).

30.07.1931r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Skarbu wyznaczyło na obszarze województwa lwowskiego miejsca detalicznej sprzedaży alkoholu, w tym w Kopysnie 1 punkt z wyszynkiem (jbc.bj.uj.edu.pl).

 

Wrzesień 1939 r. - wybuch II Wojny Światowej

 

Kilku mieszkańców Kopysna (wg dokumentów archiwalnych) brało udział w kampanii wrześniowej tj. Mikołaj i Michał Hałabut, Wasyl Kaczmar oraz Józef Sobol. Wszyscy zostali wzięci do niewoli (zob. - Wykaz ... [7a]).

W kampanii wrześniowej brał udział także Naftalin Zammer, ur. 3.03.1910 r. w Kopysnie, syn Mojżesza i Machli z domu Salik (Salek), pracownik fabryczny. Mieszkał w Przemyślu przy ul. Czarnieckiego 9 (zob. goo.gl/maps). W czasie wojny służył w 5 pułku piechoty 4 kompanii jako strzelec. 28 września 1939 r. w Przemyślu został wzięty do niewoli niemieckiej i przebywał w obozie jenieckim przy ul. Lipowej 7 w Lublinie w Stalagu V A. Posiadał numer obozowy 6567 (więcej – zob. karta obozowa - cbj.jhi.pl). Z karty obozowej wynika, że przebywał też w Stalagu V B oraz Stalagu VIII A (prawd. Görlitz). W czasie pobytu w ostatnim obozie miał problemy ze zdrowiem i był w szpitalu (14.12.-19.12.1940 r.). Nieznane są jego dalsze losy.

13 września 1939 r. armia niemiecka wkroczyła do Kopysna.

Kopysno, choć nie było polem działań wojennych z tego okresu, zapisało się jako miejsce odwrotu wojsk polskich. Wspomina o tym płk dypl. Ludwik Tadeusz Schweizer - dowódca 26 pułku ułanów im. Hetmana Wlk. Litewskiego Jana Karola Chodkiewicza wchodzącego w skład Brygady Kawalerii Nowogródzkiej, który we wrześniu 1939 r. stanowił część Grupy Kawalerii gen. Andersa. Po rozformowaniu w dniu 27 września 1939 r. pułk ten podjął działania w celu przedostania się na terytorium ówczesnych Węgier. Dowódca pułku w swej książce wspomina: "Marsz ten zaczęliśmy około godziny 15-tej. Wprost z leśniczówki weszliśmy w lesiste góry, którymi szliśmy już aż do przejścia na Węgry. Po stromych ścieżkach prowadziliśmy konie w rękach. Marsz i dla ludzi i dla koni był bardzo ciężki. Po półtorej godzinie wskazał nam przewodnik ze skraju lasu wieś Kopyśno, gdzie radził wziąć drugiego [przewodnika]. Dalej drogi nie znał. W Kopyśnie ludność patrzyła na nas jak na zjawy, nie chcąc wierzyć, że widzi jeszcze swoje wojsko. Młody chłop poprowadził nas na Łodzinkę. Jak się okazało był to rezerwista 2 p.p.g. Opowiadał o mobilizacji, jak ludzie czekali bez broni i umundurowania - aż przed zbliżaniem się Niemców odesłano ich do domu. Uprzedzał nas, że wszędzie na drodze spotkamy bojówki ukraińskie, które są dobrze zorganizowane i uzbrojone." (L. Schweizer "Wojna bez legendy", Kirkcaldy (Szkocja) 1943).

19 września 1939 r. w Przemyślu żołnierze Wehrmachtu dokonali pogromu obywateli polskich pochodzenia żydowskiego. Wśród nich był Mendel Salik (nazwisko i imię wskazuje na osobę prowadzącą karczmę w Kopysnie) - zob. wikipedia.org.

Około 27 września 1939 r. na mocy paktu Ribbentrop - Mołotow do Kopysna wkroczyły wojska sowieckie (radzieckie) i od tej pory do 27 czerwca 1941 r. Kopysno było częścią Z.S.R.R.

 

Lata 1940 - 1947

 

1. Okupacja sowiecka (radziecka)

Okupacja sowiecka (radziecka) rozpoczęła się od 27 września 1939 r. i trwała do 27 czerwca 1941 r. 

W tym okresie, wiosną 1940 r. władze sowieckie (radzieckie) na zdobytych terenach zaczęły tworzyć tzw. kołchozy, co nie ominęło także Kopysna, gdzie próbowano zorganizować rolniczą spółdzielnię produkcyjną. Wybrano nawet przewodniczącego i siedmiu członków, lecz do założenia kołchozu nie doszło z braku czasu spowodowanego napaścią Niemiec na Z.S.R.R. (zob. "Iwan Krupa - Kopysno"[15]).

 

2. Okupacja niemiecka

Wojska niemieckie do Kopysna wkroczyły (po raz drugi) około 27 czerwca 1941 r., kilka dni po napaści na Z.S.R.R.

W okresie od 3 listopada 1941 r. do lipca 1944 r. wieś należała do Generalnej Guberni, powiatu przemyskiego i gminy Rybotycze.

Podczas II wojny światowej niektórzy mieszkańcy Kopysna, jak i osoby urodzone w tej miejscowości przebywały na terenie Niemiec i Austrii. Według dokumentów archiwalnych i innych źródeł byli to m.in.:
- Józef Nienadowski, przyrodni brat Mikołaja z żoną Zofią i córką Marią
(zob. Dawni mieszkańcy),
- bracia Kopko: Michał, Paweł i Mikołaj; opuścili wieś w 1940 r. We wsi pozostał brat Kopków - Piotr, który sprawował w tym czasie funkcję sołtysa
(zob. Dawni mieszkańcy),
- Katarzyna i Maria Kopko, córki Mikołaja Krupy ("Sadowij")
(zob. Dawni mieszkańcy),
- Maria Kazała, córka Michała i Justyny Pasławskich; wyjechała w kwietniu 1942 r. do Austrii
(zob. Dawni mieszkańcy),
- Iwan Krupa "Siwak", który po powrocie w 1947 r. osiadł z rodziną na terenie ZSRR (obecnie Ukraina),
- Roman Krupa, syn Stanisława, który zginął podczas wysiedlenia na wschód w 1945 r.
(zob. "Iwan Krupa - Kopysno"[15]),
- Anna Gierczak (Gerczak) (ur. 11.11.1921 r.), przebywała od 12.09.1941 r. do 28.04.1942 r. w Frickenhausen (Badenia-Wirtembergia),
- Paweł Hajduk (ur. 22.10.1914 r.), przebywał od 4.09.1942 r. do 29.03.1945 r. w Trockenerfuhrt i Kassel (Hesja),
- Roman Kaczmar (ur. 2.03.1920 r.), przebywał od 27.09.1942 r. do czerwca 1945 r. przebywał w Hille (Nadrenia Północna Westfalia),
- Jan Kulhawiec (ur. 9.04.1920 r.), przebywał m.in. w miejscowości Stattegg (Austria),
- Jan Krupa (ur. 27.02.1898 r.), przebywał od 4.09.1942 r. do kwietnia 1945 r. w Trockenerfuhrt, Kassel i Hebel (Hesja,
- Maria Krupa (ur. 15.09.1922 r.), przebywała od 21.10.1942 r. w Helpershain i Alsfeld (Hesja),
- Michalina Łoś (Mychajlyna Los) (ur.1.11.1926 r.), przebywała w Tirschenreuth (Bawaria),
- Włodzimierz Łoś (Wladimir Los) (ur. 26.09.1920 r.), przebywał od 21.12.1942 r. w Selb (Bawaria),
- Zachariasz Łoś (Zacharij Los) (ur. 16.03.1920 r.), przebywał w Walsderhof i Tirschenreuth (Bawaria),
- Katarzyna Maksym (Katharina) (ur. 17.07.1918 r.), przebywała od 11.09.1941 r. do 20.10.1942 r. w Schweinfurt, Mellrichstadt, Unsleben, Stockheim, Bad Neustadt (Bawaria),
- Katarzyna Maksym (ur. 18.07.1917 r.), przebywała od 20.09.1941 r. w Bad Neustadt (Bawaria),
- Paweł Maksym (ur. 11.03.1916 r.), przebywał od 4.09.1942 r. w Trockenerfuhrt i Kassel (Hesja), od 6.01.1943 r. do 7.05.1945 r. przebywał w Dreźnie (Saksonia), gdzie pracował przy ul. Priessnitzstr. 7 III., po czym prowrócił do kraju,
- Mieczysława, Wiesława (Miezlyra?)? Maksym (ur. 21.11.1904 r.), przebywała od 2.06.1944 r. do czerwca 1945 r. w Niemczech, pracowała w Helmag, Stegmann, Stadtwerke (prawd. nazwy firm),
- Maria Marcinów (Martyniv) (ur. 1.07.1922 r.); wyszła za mąż w dniu 13.02.1946 r. w Monachium za Michała Kinasza,
- Iwan Mrzygłocki (ur. 2.01.1902 r.), przebywał od 13.10.1941 r. do 18.04.1945 r. w miejscowości Dortmund (Nadrenia Północna Westfalia),
- Zofia Okołowicz (ur.19.05.1919 r.), przebywała od 12.09.1941 r. do 28.04.1942 r. w Frickenhausen (Badenia-Wirtembergia),
- Maria Kie (Kic) (ur. 1926 r.), przybyła 7.09.1942 r. do Riedlingen (Altheim), pracowała u Lukasa Mauz (Badenia-Wirtenbergia),
- Katarzyna Trus (ur. 1927 r.), Petro (Patro) Trus (ur. 1903 r.), Anita (Anida) Trus (ur. 1929 r.), Józef (Josef) Trus (ur. 1930 r.) przebywali na terenie Niemiec od 14.03.1942 r., brak daty opuszczenia kraju.

Więcej informacji na temat mieszkańców Kopysna, które przebywały poza Kopysnem w czasie II wojny światowej można znaleźć na stronie ancestry.com. i zob. Wykaz ...[7a]).

Jeden z mieszkańców Kopysna - Mikołaj Hałabud (ur. 27.02.1900 r. w Kopysnie) został więźniem obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, gdzie zmarł 30.04.1942 r. Posiadał wytatuowany numer obozowy - 3440 (zob. totenbuch.buchenwald.de; Więcej w: Wykaz ... [7a]).

Paweł Bachurski (ur. 14.02.1887 r.) zgłosił się jako ochotnik do armii USA w punkcie poborowym w Chicago.

Karta rejestracyjna

Na początku lipca 1942 r. Kopysno nawiedził grad (kule o wadze ok. 0,5 kg), który całkowicie zniszczył uprawy polowe i owoce w sadach. Uszkodzone zostały także domy. Jeden z mieszkańców uległ poważnym obrażeniom. Pomoc poszkodowanym zapewniły władze niemieckie, urządzając dla nich darmową kuchnię (zob. "Iwan Krupa - Kopysno"[15]).

Wiosną 1943 r., do utworzonej przez Niemców 14 Dywizji Grenadierów Waffen SS (1 ukraińska) wstąpił Józef Popek (ur. 1.1.1914 r. w Kopysnie). W lipcu 1944 r. brał udział w bitwie z Armią Czerwoną pod Brodami (zob. galiciadivision.ml).

Michał (Michel) Gierczak (s. Jana i Marii Malko, ur. 4.01.1921 r. w Kopysnie; miał starszą siostrę i brata Jana - 8.11.1914-9.03.1993 r.), w czasie wojny mieszkał przy ul. Croix Blanche 33 w La Mure (Isère) we Francji (zob. Miejsce zamieszkania). Wstąpił do ruchu oporu (FTPF [Francs-Tireurs et Partisans] - Wolni Strzelcy i Partyzanci, grupa Francuzów [F]) a następnie został aresztowany przez Gestapo i uwięziony w koszarach Bonne w Grenoble.
Wieczorem 21.07.1944 r. wraz z grupą dziewięciu innych więźniów, został wyprowadzony z więzienia do miejsca zwanego „Le Désert de l'Écureuil” w mieście Seyssinet- Pariset (Isère) i tam stracony. 22 lipca zwłoki przeszyte kulami z pistoletów maszynowych zostały znalezione przez burmistrza Seyssinet-Pariset i mieszkańców miasta i pochowane na miejskim cmentarzu. Michał (Michel) Gierczak został odznaczony tytułem "Mort pour la France" (Poległy za Francję) zatwierdzonym przez Francuskie Siły Wewnętrzne i pośmiertnie odznaczony Medalem Ruchu Oporu. Jego nazwisko widnieje na pamiątkowym pomniku dziesięciu patriotów zastrzelonych przy Seyssinet-Pariset przy drodze departamentalnej 106b, na esplanadzie z Saint-Nizier-du-Moucherotte (zob. Miejsce upamiętnienia).

Na terenie Francji w czasie wojny przebywała także Katarzyna Mandro (ur. 14.02.1921 r. w Kopysnie). Mieszkała w miejscowości Nilvange, gdzie zmarła 6.08.2018 r.

 

3. Uwolnienie spod władzy niemieckiej

Armia Czerwona (1 Front Ukraiński) dotarła do Kopysna około 5 sierpnia 1944 r. 

Według wspomnień mieszkańca wsi, pani Heleny Nienadowskiej, w Kopysnie zatrzymał się wtedy jeden z jej oddziałów, w większości młodzi żołnierze, którzy nie mogli doczekać się kiedy znajdą się w Berlinie. Często pytali starszych osób, jak daleko do Berlina. Byli przekonani, że znajdują się tuż u jego bram, że jest on za tą czy następną górą. 

Na dużej łące, w pobliżu centrum wsi, znajdowała się kuchnia polowa, którą w szczególności były zainteresowane dzieci i młodzież. Podchodząc do niej oczekiwali, że skorzystają z zawartości kotła. Widząc to obsługujący kuchnię żołnierze, kazali im przynieść jakieś garnki lub wiadra, co ci szybko uczynili. Do pojemników nalano im gorącą zupę, którą podzielili się z resztą rodziny. Przy opuszczaniu wsi, pozwolono mieszkańcom wziąć dla siebie brązowy cukier, który - dlatego że był w bryłach - musiano dzielić przy pomocy siekiery. Wśród żołnierzy był także lekarz, który pomógł ojcu pani Heleny, niedomagającemu od jakiegoś czasu na serce. Podał mu jakieś lekarstwo, po zażyciu którego nigdy już nie miał z nim problemów.

Tereny Kopysna po zajęciu przez Armię Czerwoną były kontrolowane pod kątem działalności ukraińskich nacjonalistów. Według tajnego sprawozdania nr 3.88 sporządzonego przez zastępcę naczelnika Zarządu Politycznego 1 Frontu Ukraińskiego z dnia 15 października 1944 r. w rejonie Kopysna zaobserwowano obecność oddziału liczącego do 150 osób, który od końca sierpnia realizował terrorystyczne akcje skierowane przeciwko żołnierzom Armii Czerwonej i polskim milicjantom.

W latach 1944-46 w rejonie Kopysna działał 218 pograniczny pułk (Gdyński) wojsk NKWD, którego zadaniem była likwidacja UPA i innych oddziałów OUN i który przeprowadził w jej obrębie znaczące operacje (zob. pobeda1945.su). 

 

4. Podpalenie i spalenie części Kopysna

Tereny południowo-wschodniej Polski po wojnie stały się polem działań różnego rodzaju uzbrojonych grup, a w szczególności UPA, która wraz z rozpoczęciem wysiedleń na tym terenie we wrześniu 1945 roku, przystąpiła do bardziej energicznych działań skierowanych przeciwko polskiej władzy. Niestety, podczas tych walk ucierpiała także ludność cywilna. Z opowiadań świadków tamtych lat wynika, iż każdy, bez względu na narodowość czy religię, mógł wtedy stracić życie, co też i miało nierzadko miejsce. 

Według sprawozdań kurenia (batalion) UPA "Konyka" (Michał Galo (Halo)), 26 października 1945 roku Kopysno zostało spalone przez UPA przez sotnię “Burłaki” dowodzoną przez Włodzimierza Szczygielskiego; zachowało się jedynie kilka domów, w tym jeden należący do mieszkańca, który sprzyjał ich działalności. Podpalenia dokonali członkowie czoty (plutonu) 516 z sotni (kompania) "U-7". Natomiast według opr. "UPA TACTICAL SECTOR 26TH “LEMKO”: LEMKIVSHCHYNA AND PEREMYSHL REGIONS (Dokuments i Materials)" Litopys UPA, Volume 33, strona 172, spalenia opuszczonej wsi dokonała pierwsza czota sotni "U-7" pod dowództwem Grzegorza Jankowskiego ps. „Łastiwka” [13]. Fotografie dowódców sotni i kurenia - zob. graziowa.bloog.pl.

Istnieje też wersja, iż podpalenia dokonali wysiedleni mieszkańcy wsi, którzy stacjonując w pobliskiej miejscowości Wijsko (obecnie Nowe Sady), nocą powrócili do Kopysna, aby tego dokonać. Iwan Krupa w swoich wspomnieniach (zob. "Iwan Krupa - Kopysno"[15]) pisze, że niektórzy z wysiedlonych rzeczywiście powrócili do Kopysna, gdy stacjonowali w Niżankowicach, lecz jedynie po to, by zabrać ze sobą paszę dla zwierząt, która im się kończyła.

Z relacji jednego z mieszkańców wynika, iż w pożarze zginęła chora na gruźlicę kobieta (Anna Kaczmar z domu Krupa, żona Wasyla), która nie była w stanie wydostać się z płonącego domu. Jej teściowa próbując ją ratować, doznała obrażeń i po kilku dniach także zmarła. Zostały pochowane w jednej trumnie (zob. Dawni mieszkańcy).

Bez względu na tożsamość sprawców podpalenia domów i innych obiektów (gospodarczych) we wsi, należy wyjaśnić, iż nie wszystkie zostały spalone we wspomnianym dniu. W późniejszym okresie według źródeł ukraińskich [13], żołnierze Wojska Polskiego dwukrotnie spalili część domów we wsi, tj. 20 grudnia 1945 r. - 6 domów (w tym 3 opuszczone i 3 zamieszkałe) i 11 listopada 1946 r. - 2 domy.

 

5. Wysiedlenie ludności na wschód *

W wyniku umowy tymczasowego organu władzy w Polsce (PKWN) z republikami radzieckimi (tzw. układy republikańskie - zob. www.interklasa.pl) w ramach akcji masowych przesiedleń, przeprowadzonych w oparciu o kryterium etniczne na polsko-ukraińskim pograniczu, wielu mieszkańców Kopysna pod koniec września 1945 r. opuściło wieś i udało się do Z.S.R.R., na teren obecnej Ukrainy. Według Igora Hałagida niektórzy mieszkańcy Kopysna i okolic, by uchronić się przed deportacją, zdobywali od księży rzymskokatolickich zaświadczenia o przynależności do Kościoła łacińskiego. Autor wspomina pewnego księdza z Rybotycz, który potajemnie wydawał takie dokumenty (Deportacje greckokatolickich biskupów przemyskich do USRR w 1945 i 1946 roku: nowe dokumenty, Pamięć i Sprawiedliwość 7/2 (13), 283-316, 2008). Ile osób skorzystało z takiej pomocy, nie wiadomo. Akcja przesiedleńcza objęła m.in. osoby i rodziny: 

  • Hałujka (Hałujko?) Aleksandra,

  • Hamryszczak Zofia (po mężu Krupa),

  • Hyła Katarzyna,

  • Kaczmar Iwan (ur. 1875 r. syn Iwana, żona Justyna ur. 1893 r., dzieci: Zofia ur. 1927 r., Michalina ur. 1929 r., Julia ur. 1932 r., Mikołaj ur. 1935 r.) oraz jego brat Andrzej,

  • Kaczmar Stefania,

  • Kaczmar (Stanisław ze swą matką (?), żona Maria, oraz córka Paulina),

  • Kettner,

  • Kopałecki (Michał ur. 1902, Anastazja (z d. Krupa) ur. 1905 r., Józef, Iwan (1939-2011 r.), Maria, Maria (z d. Pukałec)),

  • Kopko (Mykita z żoną Justyną oraz ich syn Piotr) którzy po opuszczeniu wsi zamieszkali w miejscowości Buczacz (obecnie Ukraina), (zob. Dawni mieszkańcy),

  • Krupa "Sadowij" (Michał z żoną Katarzyną i ich czworo dzieci: Michalina, Stefania, Wira i Mikołaj), którzy po opuszczeniu wsi zamieszkali w miejscowości Nagórzanka (Nahirjanka) k. Buczacza (dziś będąca częścią Buczacza), (zob. Dawni mieszkańcy), 

  • Krupa (rodzice Iwana "Siwak" - Piotr z żoną Zofią oraz dzieci: Maria z dziećmi (Marijka i Włodzimierz), Katarzyna, Olga, Anna, Józef),

  • Krupa (Włodzimierz z rodzicami (?), brat Iwan z żoną Olgą i córkami (bliźniaczkami) Marijka i Anna),  

  • Krupa Iwan (kuzyn Iwana Krupy "Siwak"),

  • Maksym Olga,

  • Maksym (Anna wraz z domownikami: Anną, Zofią, Michaliną i Jerzym) (zob. Dokumenty - Dokumenty związane z wysiedleniem na wschód (1945))

W wyniku akcji przesiedleńczej wieś opuściło ponad 600 mieszkańców Kopysna, których osiedlono w obwodzie tarnopolskim, w rejonie Buczacza (Nowe Petlikowce, Puszkary, Podzameczek, Trybuchowce, Dźwinogród, Podlesie, Mateuszówka), Czortkowa (Słobódka Dżuryńska) i Monasterzyska (Korościatyn, Słobódka). Ochronę wysiedlanych mieszkańców stanowili żołnierze 28 i 30 pułku piechoty 9 Dywizji Piechoty (Drezdeńska) Wojska Polskiego. Wszyscy wysiedlani kierowani byli do punktu granicznego w miejscowości Wijsko (obecnie Nowe Sady). Wysiedlana ludność mogła zabrać ze sobą żywy inwentarz oraz przedmioty gospodarstwa domowego o wadze do 2 ton na rodzinę załadowane na jedną furmankę. Kto nie posiadał furmanki, udostępniali ją mieszkańcy pozostający na miejscu, a jeżeli nie było to możliwe - przydzielano im wozy wojskowe (zob. "Iwan Krupa - Kopysno"[15], www.interklasa.pl)

Po  wysiedleniu ludności Kopysna, mocą dekretu polskich władz z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. z 1947 r. Nr 59, poz. 318 - isap.sejm.gov.pl), pozostawione przez nich mienie (ruchome i nieruchome) przeszło bez odszkodowania na własność Państwa. Tryb orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych, określono w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej (Dz.U. z 1948 r. Nr 37, poz. 271- isap.sejm.gov.pl).
Ponadto, dekretem z dnia 28 września 1949 r. o zmianie w/w dekretu (Dz.U. z 1949 r. Nr 53, poz. 404 - isap.sejm.gov.pl) Państwo przejęło na własność także mienie osób prawnych, których istnienie lub działalność wskutek przesiedlenia do Z.S.R.R. ich członków lub osób tą działalnością objętych stała się bezprzedmiotowa. Według Eugeniusza Misiły, autora publikacji "Akcja Wisła. Dokumenty i materiały", zał. 24 (Warszawa 2013) zmiana ta objęła fundacje i korporacje oraz związana była z planowaną delegalizacją Cerkwi Greckokatolickiej w Polsce.

* - akcja nie jest tożsama z akcją "Wisła".

 

6. Działalność UPA i Wojska Polskiego                                       

Według tabliczki umieszczonej na nagrobku na cmentarzu w Rybotyczach, w dniu 27.04.1944 r. w lesie "Grabnik” został zamordowany Jan Korbecki (ur. 12.5.1901 r.). Jak twierdzą okoliczni mieszkańcy, zamordowany gajowy mieszkał w Rybotyczach wraz z żoną i dwójką dzieci. Któregoś dnia przyszło do niego dwóch ludzi (prawd. członkowie SB OUN), którzy poprosili go o wycechowanie drewna w lesie "Grabnik", a potem go zamordowali. Ciało odnaleziono i pochowano na cmentarzu w Rybotyczach. Żona zamordowanego z obawy o własne życie i rodziny wyjechała do miejscowości Żurawica. 

Istnieją także inne wersje tego zdarzenia. Według pierwszej (zob. pieczko.net) gajowy będąc pracownikiem Nadleśnictwa Nowe Sady został w 1944 r. uprowadzony i rozstrzelany przez UPA w lesie (Nr oddz. 34) a jego miejsce pochówku nie jest znane. Z drugiej wersji (zob. krosno.lasy.gov.pl) natomiast wynika, że gajowy był pracownikiem Nadleśnictwa Błażowa i został w dniu 26.04.1944 r. zamordowany w Posadzie Rybotyckiej, prawdopodobnie przez UPA. 

Grób Jana Korbeckiego - Rybotycze, cmentarz katolicki

Grób Jana Korbeckiego - Rybotycze, cmentarz kat.

Z doniesień archiwalnych UPA wynika, że 3 września 1944 r. polska milicja zaczęła plądrować dobytek mieszkańców Kopysna. Dwa roje (drużyny) UPA wykonały zasadzkę na powracających grabieżców. Raniono jednego z nich, któremu po opatrzeniu rany wyjaśniono, że UPA nie walczy z Polakami jako narodem, lecz z bolszewickim okupantem wspieranym przez polskich i ukraińskich nacjonalistów, po czym milicjanta zwolniono (zob.ukrcenter.com).

W maju 1945 r. Mikołaj Gierczak z Kopysna został zamordowany przez bojówkę SB OUN Rejonu "B II", Nadrejonu "Chołodny Jar" za podejrzenia o współpracę z WP (Wojsko Polskie) i NKWD. Za zabójstwo był odpowiedzialny referent SB o pseudonimie "Roman". 

Według danych zawartych w archiwach Wojska Polskiego, 17 grudnia 1945 r. na drodze prowadzącej z Rybotycz, w lesie "Grabnik", kompania fizylierów z 28 pułku piechoty 9 DP wysłana do Kopysna jako ochrona zbioru kontyngentu została zaatakowana przez sotnię UPA "Burłaki". W zasadzce poległo 2 oficerów i 3 szeregowców (ppor. Jan Darmograj, dowódca plutonu kompanii rusznic przeciwpancernych - s. Pawła, ur. 8.04.1918r. w ZSRR; ppor. Zenon Radulewicz - s. Wincentego; st. szer. Piotr Kiszkis - s. Władysława, ur. 1926r. ZSRR; szer. Bronisław Pożoga - s. Emila, ur. 1922r.; szer. Ryszard Witek - s. Józefa, ur. 1923r.), 3 szeregowców zostało rannych. Zginęło kilku członków UPA. O wszystkim zaalarmowano 1 batalion 28 pułku piechoty stacjonującego w Rybotyczach. Na podstawie danych UPA, w zasadzce zginęło 3 żołnierzy, 5 udało się uciec, a 3 rannych dostało się do niewoli. Dwóch wziętych do niewoli oficerów (ppor. Jan Darmograj i ppor. Zenon Radulewicz) na podstawie wyroku sądu polowego zwołanego przez komendanta oddziału U-4 (kryptonim jednej z czterech sotni, na czele których stał por. "Konyk") rozstrzelano. Na wolność wypuszczono jednak szeregowca, który dotarł do Rybotycz i powiadomił o wszystkim swoje dowództwo. Zdaniem innych w zasadzce zginęli wszyscy żołnierze, za wyjątkiem jednego, który uciekając doliną potoku Kamiennego dotarł do Rybotycz i zawiadomił posterunek milicji. Na milicję dotarł jedynie w bieliźnie i miał pokrwawione stopy (mundur zdjął pośpiesznie). Z zeznań mieszkańców Kopysna wynika, iż napadu na grupę żołnierzy dokonali przebrani w cywilne ubrania członkowie oddziału UPA, przez co uznano, iż stali za tym mieszkańcy Kopysna. Jak twierdzą świadkowie tamtych wydarzeń, w domu jednego z mieszkańców Kopysna  przed akcją przebywali członkowie UPA biorący w niej udział.

Zdaniem świadków tamtych wydarzeń, w odwecie za atak UPA na kompanię fizylierów Kopysno miało zostać spacyfikowane. Na szczęście nie doszło do tego dzięki rozsądkowi jednego z oficerów Wojska Polskiego z 1 batalionu stacjonującego w Rybotyczach, który zebrawszy na placu obok cerkwi wszystkich mieszkańców, w ostateczności podjął decyzję o zarekwirowaniu im jedynie bydła i trzody. Każdy kto mógł, oddał wojsku to, co posiadał. Opuszczając Kopysno z zarekwirowanym dobytkiem, żołnierze napotkali w pobliżu Rybotycz nadciągający oddział (prawd. 218 pogranicznego pułku wojsk NKWD), który miał dokonać pacyfikacji. Poinformowano ich jednak, że problem został już rozwiązany, przez co wieś jej uniknęła. Według wersji ujętej w źródłach UPA [13] wydarzenie to miało miejsce 20 grudnia 1945 r. Ich zdaniem Wojsko Polskie, które przybyło do Kopysna w liczbie około 150 żołnierzy pobiło i okradło chłopów. Między innymi wdowę Sus Emilię, której zrabowali ostatnie ubrania i 600 zł. Od pozostałych jeszcze w Kopysnie 10 ukraińskich gospodarzy (przypis własny - wśród nich byli także Polacy) zabrali ostatnią trzodę, a mianowicie 13 krów i 7 koni. Aresztowali kilku mężczyzn w różnym wieku, których mocno pobili a następnego dnia zwolnili. Zatrzymali także w wiosce 6-letniego chłopca, którego pytali, strzelając mu nad głową, gdzie znajdują się banderowcy. Zastępcę sołtysa - Kulhawca Mikołaja zabrali ze sobą do Żurawicy koło Przemyśla. Wojsko Polskie spaliło 6 chat z tego 3 opuszczone i 3 zamieszkałe. Między innymi spalono chatę furmana, który woził do Huwnik zabitych polskich żołnierzy, gospodarza, który pomagał układać zwłoki na wóz oraz chatę gospodarza, który cały czas rozmawiał z Polakami w języku ukraińskim. W chatach spalił się cały majątek, bo Wojsko Polskie nie pozwoliło niczego ratować.

W dniu 15 lutego 1946 r. o godzinie 11, Wojsko Polskie w liczbie 12 żołnierzy na koniach przejechało przez Kopysno do Rybotycz, gdzie mieszkał sołtys z Kopysna, którego aresztowano i zawieziono do Przemyśla (zob. referat.znate.ru).

W połowie czerwca 1946 r. według zeznań Ochoty - "Ostapa" - dowódcy 3 czoty "Burłaka", podczas sianokosów w Kopysnie, pododdział (24 podchorążych) z Oficerskiej Szkoły Saperów 9 DP pomimo ubezpieczenia ze strony karabinów maszynowych został pojmany przez 1 i 3 czotę - sotni "Burłaka". Żołnierzy rozbrojono, zdjęto z nich mundury, a po wręczeniu ulotek propagandowych wszystkich zwolniono. Według wersji ujętej w źródłach UPA [13] miało to miejsce 14 czerwca 1946 r., kiedy czota złapała i rozbroiła 23 żołnierzy Wojska Polskiego (w tym – 1 podporucznik, 5 podoficerów i 17 szeregowych), którzy przybyli do wsi Koniusza ze wsi Kopysno, gdzie przyjechali z grupą kosić trawę. Dowódca sotni dał rozkaz czotom 510 i 511 rozbrojenia całej grupy 23 podchorążych. W tym celu dwie czoty, wykorzystując dogodne położenie, okrążyły całą grupę na polanie pomiędzy wsiami Kopysno i Koniusza, niespodziewanie uderzając na nią tak, że wszyscy żołnierze bez jednego wystrzału poddali się. Wszystkich żołnierzy rozbrojono i „rozmundurowano”, a po odpowiednio przeprowadzonej z nimi rozmowie, w porozumieniu ze Służbą Bezpieczeństwa, wypuszczono. Wątpliwości budzi liczba pojmanych żołnierzy (23 czy 24?) oraz miejsce akcji (z mapy wg źródeł UPA wynika, że pojmania dokonano w Kopysnie a nie w Koniuszy lub pomiędzy tymi wsiami).

2 maja 1947 r. w wyniku ran odniesionych w Kopysnie podczas walk z UPA, zmarł w szpitalu ppor. Stanisław Włodarczyk - s. Piotra (28 pp). 1 października 1947 r. zginął w Kopysnie z rąk UPA st. szer. Jan Łoboda - s. Stanisława, ur. 1925 r. pow. Żywiec. Jego grób znajduje się w Przemyślu, na cmentarzu Zasanie, pole 14.

Grób Jana Łobody - Przemyśl, cmentarz Zasanie

Grób Jana Łobody - Przemyśl, cmentarz Zasanie

Według danych dostępnych w IPN (ipn.gov.pl) jedna z osób, mieszkańców Kopysna została oskarżona o współpracę z UPA i osadzona w więzieniu w Fordonie, dzielnicy miasta Bydgoszcz.

Więcej i bardziej szczegółowych informacji o działaniach UPA i Wojska Polskiego w Kopysnie w latach 1945-46 zawiera załącznik - "Działalność UPA i WP w latach 1945-46 wg źródeł ukraińskich" [13].

 

7. Akcja "Wisła"

Nie wdając się w ocenę zasadności przeprowadzenia akcji, która budzi kontrowersje zarówno u osób deportowanych, jak i historyków, fakt ten zasługuje na uwagę, gdyż w jej wyniku dokonano deportacji części mieszkańców Kopysna, którzy opuszczając swoją rodzinną miejscowość nigdy do niej (poza pojedynczymi przypadkami) nie powrócili na stałe.

Zdaniem autora książki E. Misiło ("Akcja Wisła 1947", 2012) deportacja mieszkańców Kopysna miała miejsce w dniach 25-31 maja 1947 r. Kopysno opuściło wtedy 64 mieszkańców a zostało w nim 19 osób. Wysiedlenie mieszkańców Kopysna było nadzorowane przez 9 Dywizję Piechoty Wojska Polskiego, dla których "stacją załadowczą" był Przeworsk a miastem docelowym miasteczko Sztum (zob. Dokumenty - Dokumenty związane z akcją "Wisła"). 

S. Kryciński ( "Przemyśl i Pogórze przemyskie", 1997, 2007) podaje, iż Kopysno opuściło w ramach akcji 98 osób.

Według dokumentów 35 Komendy Odcinka WOP z lipca 1947 roku (ASG, BB WOP, sygn. 30/17. Sprawozdanie okresowe 35 Komendy Odcinka WOP za rok 1947 r., k. 23) wywieziono z Kopysna 48 osób.

Według opowiadań Jana Krupy, wysiedlonego z Kopysna, deportacja rozpoczęła się już 15 maja 1947 r. Wszystkich mieszkańców wyznaczonych do wyjazdu zgromadzono w sąsiedniej miejscowości Brylińce, gdzie przebywali około tygodnia oczekując na wyjazd w opuszczonych sadach. Wśród deportowanych rodzin, oprócz rodziny Krupów były rodziny Kaczmarów i Zachorbeńskich. Wieczorem załadowano ich na samochody wojskowe i przewieziono do Przeworska. 31 maja 1947 r. umieszczono ich w pociągu, który liczył czterdzieści wagonów (transport o numerze R-327). Na miejsce przeznaczenia, do miejscowości Sztum deportowani dotarli 4 czerwca 1947 r. Ze wspomnieniami Jana Krupy po przybyciu na miejsce (zob. Dokumenty - Dokumenty związane z wysiedleniem na wschód (1945)), można zapoznać się na stronie - gmina.sztum.pl.

Ze względu na spalenie niektórych domów w Kopysnie, co miało miejsce  w 1945 r., część mieszkańców przeniosła się do swoich bliskich rozsianych w innych miejscowościach (np. Makowa) i stamtąd była deportowana przez inne stacje załadowcze. Jedną z nich była miejscowość Olszanica. Wysiedlenie to było nadzorowane przez 8 Dywizję Piechoty Wojska Polskiego.

Wysiedleni zamieszkali m.in. w takich miejscowościach jak: Kiemiany, Malinka (woj. warmińsko-mazurskie), Lipiec, Miastko, Nowa Wieś, Sztumska Wieś, Wałdowo  (woj. pomorskie), Osetno (woj. dolnośląskie).

 

Lata powojenne

 

Dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 r. Nr 46, poz. 339 - isap.sejm.gov.pl), nieruchomości osób wysiedlonych w ramach Akcji "Wisła" przejęło Państwo. Dekret ten, według Eugeniusza Misiły, autora publikacji "Akcja Wisła. Dokumenty i materiały", zał. 22 (Warszawa 2013), objął również właścicieli gospodarstw rolnych, którzy wraz z rodziną zginęli podczas II wojny światowej i gospodarstw opuszczonych przez "jednostki zbrodnicze, które brały udział w akacjach sabotażowych i zbiegły".

Jedynie część osób, które pozostały w Kopysnie nie została objęta dekretem. W latach 70-tych XX wieku, zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 - isap.sejm.gov.pl) posiadacze gospodarstw rolnych otrzymali akty własności ziemi. 

W wyniku zawieruchy wojennej wiele rodzin utraciło ze sobą kontakt. Po wojnie rozpoczęli oni poszukiwania m.in. przez prasę. Na łamach ukraińskiego dziennika Svoboda (nr 162 z dnia 15 sierpnia 1949 r.) wydawanego w USA (Jersey City i New York) Kozar Jan z Kopysna poszukiwał Michała Wronowskiego, syna Anny Kozar i Pawła Wronowskiego (zob. svoboda-news.com).

Pomimo wysiedleń i wyjazdów na roboty za granicę nie wszyscy opuścili Kopysno; pozostały w nim takie rodziny jak: Kettnerowie (w tym Paweł i Edward), Krupowie (w tym Bazyli), Kulhawcowie (w tym Józef), Jakubowie (w tym Katarzyna), Wronowscy (w tym Katarzyna, Paweł i Michał), Gierczakowie (Karolina i Weronika), Paulina Rogoża, Anastazja Bomba, Michalina Okołowicz, Nienadowscy (w tym Piotr i Paraskewia), Maria Hamryszczak, Michał Kaczmar. 

Według danych z 1950 r. (zob. "Akta gminy Rybotycze, powiat Przemyśl" 1944-1954 r.- zespół 56/209/0 - Archiwum Państwowe w Przemyślu) w Kopysnie było 14 gospodarstw rolnych, w tym 12 indywidualnych (osoby fizyczne), a pozostałe we władaniu "PPZ" i "Szkoły w Kopysnie". Powierzchnia gospodarstw wynosiła 614,20 ha gruntów, z czego 518,70 ha stanowiły grunty orne, 60,10 ha pastwiska i 35,40 ha nieużytki.

W 1957 r. do Kopysna powrócił Mikołaj Nienadowski, a w kilka lat później część Jego rodziny. Przez wiele lat, niemal do końca swego życia sprawował funkcję sołtysa Kopysna (zob. Dokumenty - inne).

Do Kopysna powróciły także rodziny Krupów (1957-61 r.) i Marcinów (marzec 1959 r.).

Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 stycznia 1963 r. [8] z urzędu zamknięto księgi wieczyste Kopysna. Wszystkie grunty nie pozostające w faktycznym władaniu właścicieli przeszły na własność Państwa.

Wydział Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie wydał obwieszczenie z dnia 7 września 1965 r. w sprawie założenia ewidencji gruntów, w którym określił miejscowości, dla których operat byłego katastru austriackiego został zastąpiony operatem ewidencji gruntów. Wśród nich znalazło się też Kopysno (jbc.bj.uj.edu.pl

W Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 30.06.1967 r. Nr 7, poz.52 ukazało się ogłoszenie, w którym podano do publicznej wiadomości wykaz nieruchomości stanowiących uprzednio własność parafii grecko-katolickich, które na mocy stosownych w/w przepisów przeszły na rzecz Państwa (jbc.bj.uj.edu.pl). Decyzją z dnia  1.02.1967r., sygn. NZ.RG.610/208/67, dz. gr. 70 w Kopysnie przeszła na rzecz Państwa.

W roku 1977 władze PRL zarządzeniem Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 9 sierpnia 1977 r. [9] zmieniły nazwę miejscowości na "Kopystno". Nazwa ta w wyniku protestów środowisk naukowych, turystycznych i przewodnickich i innych funkcjonowała jedynie do roku 1981.

Na początku lat 70. miejscowość została zelektryfikowana. Pod koniec tych lat pojawił się pierwszy telefon, który miał nr 6 i był zlokalizowany u sołtysa. Przez pewien czas można było z niego korzystać tylko w godzinach pracy centrali Urzędu Pocztowego w Rybotyczach, którą później włączono do centrali w Birczy obsługującej abonentów przez pozostałą część dnia i nocy.

Głównym zajęciem mieszkańców Kopysna w latach powojennych było rolnictwo - zarówno produkcja roślinna (uprawa zbóż), jak i zwierzęca (bydło). Według spisu z dnia 26 stycznia 1962 r. w Kopysnie było 28 szt. bydła (w tym 4 cielęta) oraz 11 szt. koni (zob. Dokumenty - inne). W latach 80-tych z powodzeniem rozpoczęto chów owiec, głównie ze względu na wełnę i skóry.

Z powodu występowania licznej zwierzyny łownej (jelenie, dziki) Kopysno przez wiele lat stanowiło bazę wypadową dla myśliwych, którzy bardzo często odwiedzali tę miejscowość. Po roku 1989, z uwagi na zmiany gospodarczo-ekonomiczne i upadek gospodarstw rolnych, teren ten przestał być atrakcyjnym miejscem dla tej grupy społecznej.

Większość mieszkańców Kopysna już nie żyje, a część przeprowadziła się do innych miejscowości. Obecnie z rdzennych mieszkańców nie mieszka już nikt.

Kopysno zgodnie z uchwałą nr XVIII/311/12 Sejmiku Województwa Podkarpackiego z dnia 27 lutego 2012 r. w sprawie ustalenia wykazu miejscowości położonych na terenach podgórskich i górskich w województwie podkarpackim (Dz. Urz. Woj. Podkarpackiego z 2012 r. poz. 604) zostało uznane za miejscowość podgórską.

 

Dokumenty do pobrania

 

Nazwa miejscowości na przestrzeni wieków (1438-XX w.) (180 KB) [1]

Akt nadania Kopysna Józefowi Bieduniowi (kopia odpisu)  (241 KB) [1a]

Akt nadania Kopysna i akt rozgraniczenia wsi (kopie rękopisu) (8,85 MB) [1b]

"Herbarz Polski" - A Boniecki, T.11: Kopystyńscy (163 KB) [2]

Rejestry poborowe z lat 1508-1651 r. (355 KB) [3]

Wykaz właścicieli gruntów Kopysna z 1852 r. (301 KB) [4]

Wykaz i współczesne położenie budynków z 1852 r. (657 KB) [4a]

Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej: z archiwum  tzw. bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego [tomy 13,16-19] (184 KB) [5]a

Księga ławnicza 1445-1452 r. (107 KB) [6]

Wykaz mieszkańców Kopysna biorących udział w I wojnie światowej (202 KB) [7]

Wykaz mieszkańców Kopysna - jeńców wojennych i robotników przymusowych podczas II wojny światowej (452 KB) [7a]

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 stycznia 1963 r. w sprawie określenia miejscowości, na obszarze których księgi wieczyste utraciły moc prawną (55 KB) [8]

Zarządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 9 sierpnia 1977 r. w sprawie zmiany nazw niektórych miejscowości w województwach: krośnieńskim, nowosądeckim, przemyskim, rzeszowskim i tarnobrzeskim (150 KB) [9]

Akta notarialne c.k. notariuszy w Dobromilu (186 KB) [10]

Wykaz emigrantów do USA (133 KB) [11]

Wykaz księży greckokatolickich z lat 1828-1939 (147 KB) [12]

Działalność UPA i WP w latach 1945-46 wg źródeł ukraińskich (313 KB) [13]

Inwentarz klucza rybotyckiego dot. dworu i folwarku w Kopysnie z 1726 r. (część) (18,1 MB) [14]

Wspomnienia Iwana Krupy - wersja ukraińska [15], wersja polska [15a]

 

© Copyrights Dedio & Dedio 2003