× Okres od powstania wsi do 1772 roku Od I rozbioru Polski do 1914 roku I wojna światowa Okres miedzywojenny II wojna światowa Lata powojenne Zabytkowe obiekty Ludność Oświata

***

Dokumenty do pobrania
  • Od I rozbioru Polski do 1914 roku
  • Po śmierci Hieronima Augustyna Lubomirskiego, w wyniku podziału spadku (23.06.1722 r.) klucz rybotycki (bez Trójcy, Łomnej i Krajnej) wraz z Kopysnem otrzymał jego syn Jan Kazimierz (1691-1736 r.). Według inwentarza z 1726 r. w Kopysnie było 8 kmieci, 17 zagrodników (w tym: leśny i karbownik, zwolnieni z pańszczyzny) i 8 komorników. Na folwarku hodowano bydło, trzodę chlewną, kury, kaczki, gęsi i indyki. Uprawiano zboża (pszenica, żyto, jęczmień i owies), groch, konopie i len  (zob. "Akta klucza rybotyckiego" - zespół 56/209/0 - Archiwum Państwowe w Przemyślu)[14] .

    3 maja 1790 r. Jakub z Kopysna Kopysteński ufundował dwie grupy ławek do kościoła św. Bartłomieja w Drohobyczu (sbc.org.pl). Na tę pamiątkę w kościele  przy drzwiach zakrystii zawisła tabliczka z inskrypcją spisaną po łacinie (prawd. nadal znajduje się w świątyni).

    Po śmierci Jana Lubomirskiego klucz rybotycki przejęła jego córka Maria Karolina z Lubomirskich Radziwiłłowa (ur. 1730 w Głogowie, zm. 10 stycznia 1795 w Tarnowie - wikipedia.org ).
    W drodze umowy z dnia 25.11.1794 r. sprzedała swoje dobra Pawłowi i Janowi Tyszkowskim za kwotę 300 000 florenów polskich, w tym także przekazała im patronat obu obrządków religijnych.
    Po śmierci Jana (1763-1811 r.) część należących do niego dóbr przeszła w ręce sióstr: Józefy z Tyszkowskich Wisłockiej i Zuzanny z Tyszkowskich Truskolaskiej oraz braci: Pawła i Wincentego Tyszkowskich.

    W wyniku cesji dóbr Zuzanny z Tyszkowskich Truskolaskiej, dokonanej w 1815 r., jej część klucza rybotyckiego przeszła we władanie syna Antoniego Truskolaskiego, Ludwiki z Nowosieleckich Wisłockiej (po niej Leona Nowosieleckiego) oraz Pawła i Wincentego Tyszkowskich, z tym że Paweł zrezygnował ze swej części i podarował ją bratu Wincentemu.

    Na mocy dekretu dziedzictwa wydanego przez Sąd Szlachecki w Tarnowie z dnia 17.11.1830 r. współwłaścicielami części klucza rybotyckiego po zmarłej Zofii Olszewskiej (córka Józefy z Tyszkowskich Wisłockiej oraz matka Euzebiusza) zostali Euzebiusz i Petronela Olszewscy.

    Zgodnie z dekretem dziedzictwa wydanym przez Sąd Szlachecki w Tarnowie z dnia 18.01.1831 r., współwłaścicielem klucza rybotyckiego został Antoni Truskolaski.
    Na mocy umowy z dnia 1.06.1831 r. zawartej pomiędzy Wincentym Tyszkowskim a Antonim Truskolaskim, dobra należące do Euzebiusza i Petroneli Olszowskich przeszły we władanie Antoniego. Następnie Antoni na mocy dekretu dziedzictwa z dnia 7.06.1835 r. przejął dobra po Wiktorii z Wisłockich Truskolaskiej.

    W 1834 r. dzierżawcą dóbr Kopysna był Józef Chodylski z Wojtkowej, szwagier Józefa Nowosieleckiego  (zob. wikipedia.org). 12.04.1934 r. w Kopysnie, w wieku 23 lat po porodzie (połóg) zmarła jego żona Honorata  z Nowosieleckich. 9.11.1934 r. z powodu gorączki i kolki zmarła także służąca Chodylskich - Katarzyna Wójcicka z Koniuszy.

    Około 1835 r. Książę Leon Sapieha (Leon_Ludwik_Sapieha) umieścił w Kopysnie swoją chorą na płuca żonę Jadwigę Klementynę z Zamojskich, która za radą lekarza ze Lwowa przechodziła tam kurację żętyczną. Prawdopodobnie zamieszkała w dworze Tyszkowskich (Leon książę Sapieha „Wspomnienia z lat od 1803-1863 r.bc.radom.pl, str.218). 

    Gazeta Lwowska (Nr 116 z dnia 3 października 1843 r.) zamieściła ogłoszenie o publicznej licytacji dóbr Kopysna będących we władaniu Wincentego Tyszkowskiego w celu zaspokojenia przysądzonej przez c.k. Sąd Szlachecki Lwowski należności pieniężnej niejakiej Julii Piszklewicz z domu Kucińska (członkini Towarzystwa Dam Dobroczynnych we Lwowie; dane z 1841 r. - books.google.pl, str. 2 poz. 87.) Zobowiązanie na rzecz pokrzywdzonej sąd ustalił na kwotę 3000 guldenów holenderskich wraz z odsetkami. Licytacja miała objąć 14/16 część Kopysna będącego własnością Wincentego Tyszkowskiego. Z obwieszczenia sądu o licytacji wynika, iż 1/16 część Kopysna będąca we władaniu nieżyjącego Eustachego Wisłockiego, przypadała w spadku jego synowi Wojciechowi. Z w/w ogłoszenia wynika, iż wierzycielem Tyszkowskiego byli Józef i Barbara Kriegseinsenowie z miejscowości Lacko niedaleko Dobromila (Józef był zatrudniony w kopalni soli w Salinie jako zawiadowca c.k. magazynu żupnego, a także jako mistrz). Nieznane są jednak zobowiązania Wincentego Tyszkowskiego w stosunku do tych osób.
    Całość dóbr Kopysna wyceniono sądownie na 11 563 złotych reńskich i 51 krajcarów, natomiast część 14/16 Kopysna wyniosła 10 118 złotych reńskich i 16 krajcarów. Losy całej sprawy nie są znane.

    W kolejnych latach (1844-45) część dóbr będących we władaniu różnych osób i wchodzących w skład klucza rybotyckiego, odkupił Wincenty Tyszkowski (1783-4.04.1846 r.), który stał się jego większościowym właścicielem. Po jego śmierci na mocy dekretu dziedzictwa wydanego przez Sąd Szlachecki w Tarnowie z dnia 14.04.1847 r. przypadły one w udziale jego synom Józefowi (1831-2.02.1882 r.) i Antoniemu (22.03.1825-8(9?).05.1895r.). Antoni Truskolaski (prawd. syn siostry Zuzanny z Tyszkowskich Truskolaskiej) zachował swoją część dóbr (1/16).

    Około 1848 r. Książę Leon Sapieha (Leon_Ludwik_Sapieha) umieścił w Kopysnie swoją chorą na płuca żonę Jadwigę Klementynę z Zamojskich, która za radą lekarza ze Lwowa przechodziła tam kurację żętyczną. Prawdopodobnie zamieszkała w dworze Tyszkowskich (Leon książę Sapieha „Wspomnienia z lat od 1803-1863 r.” - bc.radom.pl, str.218).

    Właściciele Kopysna: Antoni i Józef, synowie Wincentego Tyszkowskiego, Wiktoria z Giebułtowskich Tyszkowska, żona Wincentego (w 15/16 części) oraz Antoni Truskolaski (w 1/16 części) mieli problemy z wierzycielami, o czym można przeczytać w ogłoszeniu Sądu Rejonowego w Przemyślu z dnia 24.10.1856 r. zamieszczonym w Dzienniku Urzędowym do Gazety Lwowskiej Nr 257 z 7.11.1856 r.  (zob. books.google.pl).

    Na podstawie umowy działu z dnia 20.12.1865 r. pomiędzy Józefem i Antonim Tyszkowskim a żoną Wincentego Wiktorią z Giebułtowskich Tyszkowską, dobra Kopysna przypadły Józefowi Tyszkowskiemu.

    W latach 1861-1896 Józef Tyszkowski był jednym z członków wspierających Towarzystwo „Bratniej Pomocy” we Lwowie, skupiającej słuchaczy Politechniki Lwowskiej.

    Józef Tyszkowski był także zapalonym myśliwym, a część swoich trofeów podarował Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie. Prowadzący tę instytucję jej założyciel Włodzimierz Dzieduszycki, tak o nim napisał w swej książce "Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie":
    "W tym dziale (Ssaki) wiele zawdzięczam p. hr Józefowi Tyszkowskiemu, być może jednemu z ostatnich polskich myśliwych, którego bardziej interesuje jakość zwierzyny niż ilość. Zawdzięczam mu również ciekawe okazy niedźwiedzi i jeleni z Karpat." (zob. archive.org).
    W książce autor wspomina także o otrzymaniu w darze od hrabiego dwóch skowronków górniczków (Alauda alpestris) zabitych 28 stycznia 1877 r. w Rybotyczach.

    Pieczęć Józefa Tyszkowskiego - Dominium Rybotycze (rcin.org.pl)

    Po I rozbiorze Polski rząd Austrii przeprowadził weryfikację szlachectwa w celu wyłączenia drobnej szlachty i szlachty (tzw. gołoty) legitymującej się szlacheckim rodowodem, lecz nie posiadającej ziemi. Lista osób o nazwisku Kopystyński, rodu związanego z Kopysnem, którym władze zaborcze zatwierdziły dawne polskie lub nadały nowe tytuły szlacheckie przedstawia poniższa tabelka.

    Źródło - " Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lwów 1857". - books.google.pl.

    Podczas prac geodezyjnych w 1852 r. prowadzonych przez Wilhelma Kolba i Franza Safarika sporządzono dokładną, kolorową mapę katastralną (5 arkuszy formatu A1) i opis działek miejscowości z podziałem na właścicieli, kategorie użytkowania itp. (materiały dostępne w Archiwum Państwowym w Przemyślu - zob.  skany.przemysl.ap.gov.pl[4].  W tymże roku Kopysno posiadało 434,95 ha gruntów ornych, 52,4 ha łąk, 8,95 ha sadów, 47,72 ha pastwisk, 312,2 ha lasów, 0,06 ha stawów, 0,37 ha nieużytków, 9,35 ha dróg i 0,36 ha strumieni (razem 866,36 ha). Największym właścicielem gruntów (ok. 418 ha) w tym czasie był Józef Tyszkowski.

    Wykaz wszystkich budynków w Kopysnie z 1852 r. wraz z ich współczesnym położeniem geograficznym zawiera załącznik w "Dokumentach do pobrania" - Wykaz i współczesne położenie budynków z 1852 r.  [4a]

    Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (Druk "WIEKU" Nowy Świat Nr 59, Tom IV, Warszawa 1883 r.) znaczna część gruntów Kopysna stanowiła własność Józefa Tyszkowskiego. Posiadał on 296 morgów (1 morga austriacka = 0,5755 ha) gruntów ornych, 44 morgi łąk i ogrodów, 24 morgi pastwisk i 362 morgi lasów. Pozostałe grunty miejscowości to 462 morgi gruntów ornych, 61 morgów łąk i ogrodów, 59 morgów pastwisk i 180 morgów lasu, co odpowiada powyższym danym z 1852 r.

    W Dzienniku Urzędowym do Gazety Lwowskiej (Nr 25 z 31stycznia 1854 r.; books.google.pl - s.174) ukazało się ogłoszenie, w którym wezwano wszystkich podlegających służbie wojskowej nieobecnych w miejscu zamieszkania, by jak najszybciej zgłosili się celem jej odbycia. W przeciwnym wypadku zostaną uznani za zbiegów. Jednym z nich był Jacko Krupa urodzony w 1826 r. i zamieszkały w Kopysnie pod numerem 24.

    Gmina Kopysno przez posła Smolkę (Franciszek_Jan_Smolka) złożyła do Galicyjskiego Sejmu Krajowego z/s we Lwowie, petycję o zapomogę (Sprawozdanie galicyjskiego Sejmu krajowego z 1865/6 r. – 30 posiedzenie 3 sesji Sejmu galicyjskiego, str. 564, pkt 1111 - books.google.pl). Sejm na posiedzeniu w dniu 9 lutego 1866 r. petycję tę skierował do Wydziału krajowego, zarządzającego majątkiem krajowym.

    20 maja 1873 r. Kopysno i okoliczne wsie nawiedziło oberwanie chmury i grad (jbc.bj.uj.edu.pl).

    14 czerwca 1873 r. Kopysno nawiedził grad czyniąc szkody w rolnictwie ("Materyały do Klimatografii Galicyi. 1873").

    Po śmierci Józefa Tyszkowskiego w 1882 r. jego dobra prawdopodobnie przejął brat Antoni. Był on kawalerem, lecz miał kilkoro nieślubnych dzieci, dwie córki (Wiktoria wyszła za mąż za Bazylego Metyka, a Maria za Albina Fedorowicza) i syna Pawła ze związku ze swoją gospodynią Katarzyną Szylak z domu Podoła z miejscowości Jamna, którego adoptował w 1865 r.

    Antoni Tyszkowski zmarł w dniu 8(9?).05.1895r. w Trójcy. 11.05.1895 r.  na  posiedzeniu Parlamentu w Wiedniu, jego Przewodniczący Chlumecky Johann Ritter von, Freiherr (parlament.gv.at)  poświęcił mu gorące wspomnienie, jako deputowanemu (anno.onb.ac.at).  Rada Gminna w Dobromilu nadała mu pośmiertne honorowe obywatelstwo (anno.onb.ac.at).

    Antoni Tyszkowski rok przed swą śmiercią przekazał cały swój majątek, w tym dobra Kopysna swojemu adoptowanemu synowi Pawłowi  (Szylak) (ur. 1856 r.) (zob. "Jana Porembalskiego wspomnienia z birczańskiego" -  pbc.rzeszow.pl i www.apokryfruski.org).

    13 czerwca 1888 r. do sanatorium "Goldene Glocke" przy ul. Kirchengasse w Karlowych Warach  przybyła Panna Tekla Kotlarczyk z Kopysna, gospodyni, jak czytamy w "Karlsbade Kurliste" (kramerius5.nkp.cz). Prawdopodobnie pracowała we dworze Antoniego Tyszkowskiego.

    Jak doniósł Kurier Lwowski z 22.10.1895 r. (anno.onb.ac.at), niejaki Ostapa, włościanin z pow. dobromilskiego i sąsiad hr. Pawła Tyszkowskiego miał oskarżać go o niewłaściwe traktowanie włościan, przedstawiając na to dowód w postaci paczki pożółkłych karteczek z umieszczoną na nich pieczątką hrabiego, napisem „35 ct 1892" oraz nazwą różnych miejscowości, w tym Kopysna. Twierdził on, iż w 1892 r. trudno było o pracowników, więc Paweł Tyszkowski przyrzekł ludziom niezwykle wysoką płacę za dzień pracy w żniwa - 35 centów, której potwierdzeniem jej wykonania, a zarazem podstawą do wypłaty wynagrodzenia były owe "kwitki". Ludzie żądni zarobku, jak mówił dalej, szli parę dni, jak po święconą wodę, chodzili po parę mil na różne folwarki i otrzymywali kwitki, lecz hrabia nie uznał ich później i nie wypłacił nikomu ani centa. Dwa lata ludzie ci domagali się zapłaty od hrabiego, lecz jej nie uzyskali i w końcu mu odpuścili. Sam Ostapa, jak twierdził miał takich karteczek kilka tysięcy, co miało poważnie nadszarpnąć reputację deputowanego do Rady Państwa.

    Kurier Lwowski z 9.11.1895 r. (anno.onb.ac.at) w satyrycznym tonie doniósł, iż po wyborach czwartkowych do Rady Państwa, w których do parlamentu dostał się Paweł Tyszkowski podczas uczty, na którą zaprosił swoich wyborców nowy poseł, ze stołów ulotniło się sześć srebrnych łyżek.

    Według "Skorowidza dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Księstwem Krakowskim" - zob. umcs.lublin.pl). Paweł Tyszkowski (Szylak) w 1905 roku był właścicielem 164, 25 ha gruntów rolnych, 24,45 ha łąk, 0,42 ha ogrodów, 12,34 ha pastwisk, 299,51 ha lasów, 0,57 ha nieużytków i 0,64 ha parceli budowlanej (razem ok. 502,18 ha).

    Paweł Tyszkowski ożenił się z Henryką Fredro, prawnuczką Jacka Fredry (ojca Aleksandra Fredry), lecz nie mieli oni potomstwa. Pod namową przyjaciela, niejakiego Ludwika Przysieckiego (był on głównym zarządcą jego dóbr z/s w Huwnikach)), by uniemożliwić przejście majątku na rzecz nieślubnych dwóch córek Antoniego Tyszkowskiego, testamentem z dnia 19.10.1912 r. cały swój majątek zapisał Akademii Umiejętności w Krakowie. Zastrzegł jednak, że stanowić on będzie oddzielnie administrowaną całość jako fundacja im. Pawła Tyszkowskiego, której celem miało być popieranie polskiego piśmiennictwa i wynalazków z zakresu nauk przyrodniczych i lekarskich, ze szczególnym uwzględnieniem prac, badań i wynalazków dotyczących choroby raka i chorób wenerycznych.
    Inni twierdzą, że Antoni Tyszkowski przekazując majątek Pawłowi Tyszkowskiemu zobowiązał go do przekazania go Akademii Umiejętności w Krakowie w przypadku nie posiadania potomstwa. Akademia Umiejętności dobra Pawła Tyszkowskiego przejęła dopiero w 1929 r. dekretem dziedzictwa po pozytywnym dla niej zakończeniu sprawy sądowej wytoczonej jej przez dalszą rodzinę na podstawie fałszywego testamentu, który ostatecznie sąd odrzucił.  

    Na podstawie kontraktu z dnia 17 czerwca 1916 r. sporządzonego w Drohobyczu, Paweł Tyszkowski przekazał czasowo (do 1956 r.) prawo własności części swych działek, austriackiej spółce OPT z o.o. z/s w Wiedniu zajmującej się eksploatacją terenów naftowych. Na jej podstawie powstało 8 pól naftowych poszukiwawczych o nazwie "MILIARD" i numerach "I-VIII" (zob. "Księga naftowa gminy katastralnej Kopysno, powiat sądowy Dobromil l. wyk. 42-49 - jedn. aktowa 56/2400/0/4.1/892 - Archiwum Państwowe w Przemyślu). 

    Paweł Tyszkowski zmarł 17.09.1920 r. i został pochowany w kaplicy grobowej na cmentarzu w Kalwarii Pacławskiej.

    (Więcej informacji o rodzinie Tyszkowskich można znaleźć na stronach: www.apokryfruski.orgdspace.uni.lodz.plwww.pbc.rzeszow.pl oraz w PAU w Krakowie - nr sygn. 2631, Papiery rodzinne i majątkowe Tyszkowskich z lat 1577- 1914, k. 32r.)

    Część gruntów Pawła Tyszkowskiego (202 ha - zob. data.jewishgen.org), a po jego śmierci grunty przekazane Akademii Umiejętności w Krakowie, dzierżawił Antoni Jankowski, mąż Katarzyny, nieślubnej córki jego stryja - Józefa Tyszkowskiego, który je użytkował do jesieni roku 1939 (Więcej informacji, w tym o batalii sądowej pomiędzy dzierżawcą a Akademią Umiejętności - zob. Historie Mieszkańców).

    Wiele lat po wojnie władze polskie część gruntów chciały oddać jedynej spadkobierczyni Jankowskiego, córce Michalinie, ale z nieznanych przyczyn do tego nie doszło. Przez wiele lat grunty były użytkowane przez PGR, a po roku 1989 zostały przejęte przez państwowe jednostki (Nadleśnictwo, Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa), a część została sprzedana osobom fizycznym. 

    W Gazecie Lwowskiej (Nr 293 z 24 grudnia 1892 r.) znalazło się następujące ogłoszenie:

    Mieszkańcy Kopysna, chcąc uregulować swoje czynności i nadać im formę prawną korzystali z usług c.k. notariuszy  w Dobromilu. Akty notarialne z lat 1891-1913 znajdują się na stronie Archiwum Państwowego w Przemyślu  [10]

    W Kurierze Lwowskim z dnia 9.04.1903 r. zamieszczono ogłoszenie o tym, że  z urzędu podjęto  postępowanie przeciwko Michałowi Krupie z Kopysna za sprzeniewierzenie pieniędzy gminnych (anno.onb.ac.at).

    Według opracowania "Skorowidz leśny na rok 1907" autorstwa Ignacego Szczerbowskiego (www.wbc.poznan.pl) w tym czasie Albert Kettner, pochodzący z miejscowości Sebnitz (Niemcy - wikipedia.org), mieszkaniec Kopysna, sprawował funkcję podleśniczego w lasach będących własnością Pawła Tyszkowskiego (www.wbc.poznan.pl; skan nr 303 i 304 - błędnie podano nazwisko Kettner, jako Kattner).

    Gazeta Lwowska (Nr 195 z 27 sierpnia 1909 r. - jbc.bj.uj.edu.pl) doniosła o licytacji nieruchomości:

    L. cz. E. 1327/9 (7) (8406) 
    Realność powyższą oceniono na 540 koron. 
    Cena wywołania wynosi 540 kor., zaś najniższa oferta, poniżej której sprzedaż nie nastąpi, wynosi 360 kor. 
    Cena kupna ma być złożoną w sądzie do dni 30 od prawomocności uchwały zatwierdzającej akt licytacyjny. 
    O. k. Sąd powiatowy, Oddział IV. 
    Dobromil, dnia 11 sierpnia 1909."

    W latach 1906-1912 część mieszkańców Kopysna wyemigrowała do USA. Wykaz tych osób i bliższe dane dotyczące ich emigracji zamieszczono poniżej w "Dokumentach do pobrania" - Wykaz emigrantów do USA  [11]

© Copyrights Dedio & Dedio & Dedio 2003-2023